Dolardaki büyük düşüş kamuoyu gündemini meşgul etmeyi sürdürüyor. Bu ilgiyi fırsat telakki ederek iki haftadır döviz kurunun hangi güçler tarafından belirlendiğini anlatıyoruz. Üç hususu özellikle vurguladık. Birincisi, kısa dönemde cari işlemler dengesi ile kur arasında anlamlı bir ilişki kurulamaz. İkincisi, gene kısa dönemde enflasyondan döviz kuruna giden bir nedensellik bulunamaz. Üçüncüsü, Türkiye'de oturanların döviz talep ve arzı şu anda kuru belirleyen temel etkendir. Cuma günü Merkez Bankası Ocak-Mart dönemi ödemeler dengesini yayınladı. Devlet istatistik Enstitüsü Mart ayı ihracat ve ithalat sayılarını daha önce açıkladığından ne çıkacağını azçok biliyorduk. Bugün eldeki sayılara bakacağız.

Cari dengede açık
Geçen yılın ilk üç ayında 0.5 milyar dolar olan cari işlemler açığının bu yıl 2.4 milyar dolara yükseldiği görülüyor. Yani dış açık 1.9 milyar dolar büyümüş. 2002'de toplam dış açığın 1.8 milyar dolarda kaldığını hatırlatalım. 2.4 milyar dolan dörtle çarparsak, yıllık açığı 9.6 milyar dolar olarak hesaplayabiliriz. Nitekim köşe komşum Seyfettin Gürsel geçen hafta 2003 cari işlemler açığı için 10 milyar dolan telaffuz etti. Ayrıntıları kısaca gözden geçirelim. Mal ihracat sağlıklı şekilde artarken bavulda bir gerileme var. Ama esas sorun mal ve altın ithalatında çok güçlü artış yaşanması. Dolayısı ile ödemeler bilançosu tanımı ile dış ticaret açığı 0.8 milar dolardan 2.7 milyar dolara yükselmiş. Dikkatinizi çekerim, bozulma 1.9 milyar dolar. Hizmetler dengesindeki fazla 350 milyon dolar artışla 1.1 milyar dolara yükselmiş. Yatırım geliri dengesindeki açık 370 milyor dolar artışla 1.5 milyar dolara tırmanmış. Cari transflerle ise 70 milyon dolar azalarak 775 milyor dolarda kalmış. Hepsini toplayınca mal dışı denge 330 milyon dolar olarak sabit kalmış.

İşçi dövizi ne oldu?
1992'den 2003'e Ocak-Mart dönemi için yurtdışındaki işçilerin bankalardan yolladıkları döviz, yaptıkları bedelsiz ithalat ve ikisinin toplamı (dolar ve euro cinsinden) aşağıdaki tabloda gösteriliyor. Şubat devalüasyonu sonrasında işçi dövizlerinin bir yandan miktarı düşüyor. Aynı anda transfer-bedelsiz ithalat dağılımı değişiyor. Toplam dövizin 1998-2001 ortalaması 1.1 milyar euro iken, bu yıl sadece 0.6 milyar euro geliyor. Bankadan gelen ise 0.4 milyar euroya düşüyor. Bu konuda Deniz Gökçe'nin bir hipotezi var. Alman vergi makamlarının denetimi arttırması sonucu işçilerin nakit dövizi ve bedelsiz ithalatı tercih ettiklerini düşünüyor. Haklı olabilir. Bu yıl işçi dövizlerinin seyrini yakından izlemek gerekiyor.