2004 ödemeler dengesi üstüne yazıların sonuna geldik. Bugün ödemeler dengesinin sermaye hesabını inceliyoruz. 2000 ya da başka bir yılla karşılaştırmayı ya da para birimini değiştirmeyi finansman açısından anlamlı bulmuyoruz. Gazetedeki köşemde yer alan tabloda 2001'den ve 1994'ten bugüne birikimli sayıları veriyoruz.

Borçlanma gereği
Ödemeler dengesinin belkemiğini cari işlemler ve sermaye hesapları oluşturur. Bunun dışında iki dengeleyici kalem yer alır: Net hata noksan ve resmi rezerv hareketleri. Ders kitaplarında son ikisi ihmal edilir. Cari işlemler dengesi ile sermaye hesabının eşit olması zorunluluğu vurgulanır.

Bir ülkenin dış finansman ihtiyacı tanım icabı cari işlemler açığına eşittir. Ancak biz cari işlemler açığını net hata noksan kalemi ile düzeltiyoruz. Bulunan değere dış denge diyoruz. Yabancı sermaye ve borçlanma ile finanse edilecek büyüklük budur.

Ekonomi açısından iki borç-dışı dış finansman olanağı vardır. Biri doğrudan yabana sermaye girişleridir. Diğeri borsaya gelen hisse senedi yatırımlandır. Tabloda her ikisi de net değerlerdir. Toplamı dış dengeden çıkartılınca toplam borçlanma gereği hesaplanmaktadır.

2004'te borçlanma gereği 9 milyar dolardır. İlginç olan, 2001-2004 dönemi birikimli borçlanma gereğinin daha düşük (6 milyar dolar), 1994-2001 dönemi borçlanma gereğinin ise sadece 3 milyar dolar yüksek (12 milyar dolar) çıkmasıdır.

Tekrarlayalım. Son 11 yılda Türkiye'nin toplam dış borç alma gereği 12 milyar dolar tutmaktadır. Bunun 9 milyar doları 2004'den kaynaklanmaktadır.

İlginç sayılar
Gazetedeki köşemde yer alan çok öğretici tabloya zaman ayırmanızı öneriyorum. Bazı bulguları vurgulayalım. 2004'te yabancılar TL tahvillere 6 milyar dolar yatırıyor. Halbuki 1994-2004 arasında bu kalem eksidir (-3 milyar dolar). 2004'te bankaların döviz rezervleri 6 milyar dolar artıyor. 11 yıllık dönemin tümü son yıldadır. Dış açığın (9 milyar dolar) neredeyse tümü (8 milyar dolar) banka dışı özel kesim tarafından finanse ediliyor. 2001-2004 ve 1994-2004 arasında da banka dışı özel kesimin borçlanması dış açıktan ciddi şekilde daha yüksektir.

IMF'ye borç ödeyen kamu kesiminin 2004'te 2 milyar dolar net borçlanma (borçlanma artı rezerv) yapması yabancıların TL tahvil yatırımları sayesindedir. Nihayet, alınan dış borcun önemli bölümü döviz rezervlerinde tutulmaktadır. Yani Türkiye'nin döviz rezervi biriktirmek üzere borçlandığı net şekilde görülmektedir.