Bağımsız gibi duran olayların içsel ilişkilerini yakalamaya çalışıyoruz. Aynı olayın mutlaka birden fazla ekonomik göstergeye yansımasından yararlanıyoruz. Bu amaçla, üretim, gelir ve harcama arasındaki özdeşliği kullanıyoruz.

Pazar günü 2003 yılı milli gelirinde stoklara baktık. Stok değişiminin GSYİH'nın yüzde 7,3'üne, mal üretiminin yüzde 20,1'ine, madencilik ve imalat sanayi üretiminin ise yüzde 34,7'sine ulaştığını saptadık. "Nerede bu stoklar?" diye sorduk.

Bugün milli gelir stok verileri ile cari işlemler dengesi arasındaki ilişkiyi araştıracağız. Hemen hatırlatalım. 2003 yılında cari işlemler dengesi 6,8 milyar dolar açık verdi. Yani dış açık GSYİH'nin yüzde 2,8'i oldu.

Dış açık ve dış tasarruf
Önce cari işlemler dengesinin milli gelir denklemi açısından anlamını görelim. Dışa açık bir ekonomide özel ve kamu tüketimi artı yatırım harcamaları toplamının ülke içinde gerçekleşen üretime eşit olma zorunluluğu yoktur.

Bunun mümkün kılan dış dünya ile mal, hizmet ve faktör ticaretidir. Bunlar cari işlemler dengesi tarafından özetlenir. Cari işlemler dengesinde açık verilmesi ekonomi ürettiğinden fazla harcıyor, fazla verilmesi ise ürettiğinden az harcıyor anlamına gelir.

Demek ki, cari işlemler açığı tanım icabı ekonominin tasarruf açığıdır. Bir ekonomi ancak ve ancak gerçekleşen yatırımlar iç tasarrufların üstünde seyredince cari işlemler açığı verebilir. Makroiktisat derslerinde önce bu ilke öğretilir. Mantık basittir. Ekonomi kendi olanaklarının üzerinde harcama yapmaktadır. Aradaki fark ekonominin temin ettiği dış kaynaklardır. Dış kaynak dış tasarruftur ve cari işlemler açığına eşittir.

Türkiye 2003 yılında 6,8 milyar dolar ya da GSYİH'nin yüzde 2,9'u kadar dış tasarruf kullanıyor. Yani 2003 yılı yatırım harcamaları iç tasarruflardan aynı miktarda daha fazla oluyor. Geriye dış kaynağın hangi yatırımlara kaynak olduğunu bulmak kalıyor.

Dış tasarruf, stoklar ve sermaye kaçağı
2003 yılında özel ve kamu tüketim harcamaları 289 ktr. TL'dir. Gayrisafi sabit sermaye oluşumu 56 ktr. TL, stoklar 26 ktr. TL, toplam yatırım 82 ktr. TL'dir. İkisinin toplamı yani toplam harcama 371 ktr. TL oluyor. GSYİH ise 360 ktr. TL'dir. Aradaki 12 ktr. TL mal-hizmet ticaret açığına eşittir. Şöyle bir manzara ile karşı karşıyayız. Alınan dış kaynak üreticiler tarafından stok biriktirmek için kullanılıyor. Dış kaynaklar fabrika, otel, bina, ev, baraj, yol vs. yapmaya gitmiyor. Stoklara gidiyor. Ekonominin bu kadar çok stoku dış kaynakla biriktirmesi tek kelime ile saçmadır. Hayalidir. Sorunun kökeninde sermaye kaçağı olgusu yatmaktadır. Cari işlemler dengesi sayıları ekonominin gerçeğini yansıtmayınca, milli gelir hesabı da bozulmaktadır.

Son olarak 2003 yılında 5,2 milyar dolar tutan "net hata noksan kaleminin" milli gelir hesaplarında gözükmediğini hatırlatalım.