Ocak-Kasım 2003 dönemi dış ticaret verilerini değerlendirmeye devam ediyoruz. Geçen yazıda ihracat ve ithalatın artış hızlarına baktık. Dış ticaretimizin yarısını yaptığımız AB sayılarından dolar-euro paritesinin etkisini temizlemeye çalıştık. Bir diğer konu dış ticaret açığının coğrafi dağılımıdır. Farklı ülkelerle dış ticaret açığının görülmesi Türkiye'nin hangileri ile dış ticaretinden zararlı çıktığını saptamayı kolaylaştıracaktır. Bir amacımız da yerleşik bir önyargıyı düzeltmektir. Gümrük Birliği sonrasında Türkiye'nin AB ile ticaretinden çok zararlı çıktığı sürekli tekrarlanmaktadır. Aşağıda görüleceği gibi, veriler bu gözlemi doğrulamıyor.

Açığın dörtte üçü
Aşağıdaki tabloyu hazırlarken şöyle bir yöntem uyguladık. AB ülkelerini tek bir grupta topladık. ABD'yi tek başına aldık. Geri kalan ülkeleri dış ticaret dengesine göre sıraladık. En büyük açık verilen 9 ülkeyi bir grup haline getirdik. Ocak-Kasım 2003 döneminde Türkiye'nin 1 milyar doların üstünde dış ticaret açığı verdiği 6 ülke var. Dış ticaret açığının neredeyse üçte ikisi bu alti ülkeden kaynaklanıyor. Diğer üç ülkeyi de ekleyince dörtte üçüne ulaşıyoruz. Rusya, İran, Libya ve Cezayir'le oluşan açığın temel nedeni petrol ve doğal gaz ithalatıdır. Çin, Japonya ve Güney Kore ile açık bu ülkelerden sanayi ürünü ithalatının yüksekliğinden kaynaklanıyor. İsviçre ilginç bir vaka. Küçük bir ülke olmasına rağmen İsviçre'den ithalat neredeyse ABD düzeyinde seyrediyor. Tek aklıma gelen, hammadde ithalatının bir bölümünün finansman nedeni ile İsviçre üzerinden gerçekleşiyor olması.

Ukrayna'dan yapılan ithalatın bu kadar yüksek olmasının nedenlerini açıkça bilmiyorum. Rus doğalgaz ve petrolünün bir kısmının Ukrayna menşeli girdiğini düşünüyordum. Bir okuyucum beni uyardı. Kömür, demir, vs. başka mallar dedi.

AB ve ABD
Türkiye dış ticaretinin yarıdan fazlasını AB ile gerçekleştiriyor. Buna karşılık dış ticaret açığının yüzde 29'unu AB ile veriyor. AB ile dış ticaret açığı Rusya, İran ve Libya toplamına ancak ulaşıyor. Dış ticaret açığının kökeninde AB'nin olmadığı görülüyor. Gelelim ABD'ye. ABD'nin hem milli geliri hem de ithalatı AB'den daha yüksek. Ama Türkiye'nin ABD'ye ihracatı AB'ye ihracatının ancak yedide birine ulaşıyor. Çin'in 100 milyar dolarlık dış ticaret fazlasının yanında komik kaçan bir dış ticaret fazlamız (300 milyon dolar) var.

Bir bilmece: Türkiye neden AB'ye ihracatta gösterdiği başarıyı ABD ile gösteremiyor?