Otuz yıl süren yüksek enflasyon döneminin yarattığı garipliklerin başında Türkiye insanının dövize sevdalanması geliyor. Düşük enflasyonlu ülkelerde benzerine asla rastlanmayan bu aşk hâlâ bütün şiddeti ile sürüyor.

Neticede, Türkiye'nin ruh hali kelimenin tam anlamı ile dövize endekslidir. Para değer kaybeder, sinirler gerilir. Para değer kazanır, şikâyetler artar. Para yatay seyreder, tedirginlik oluşur. Varsa yoksa döviz kuru...

Dikkatinizi çekerim. Dalgalı kur rejimine geceli beş yıl oldu. Normal koşullarda döviz kurunun piyasada dalgalanmasının döviz kara sevdasını tedavi etmesi beklenir. Pek öyle olmadığı son günlerdeki gelişmelerden anlaşılıyor.

Döviz sepetini hesaplıyoruz
Döviz kurundaki son hareketin yarattığı heyecandan yararlanıp genel resme bakmaya karar verdim. Bu amaçla küçük bir hesap yaptım. Varsayımları ve hesap yöntemini açıklayarak yola çıkıyorum. Başlangıç noktasını döviz kuru çapasının terk edildiği Şubat 2001 yerine 1 Temmuz 2001'i aldım. Aradaki kriz ve çalkantı dönemini bıraktım. Nedenleri kolayca tahmin edilebilir.

Döviz kurunu izlerken euro/dolar paritesinin etkilerini de temizlemek gerekiyor. Bu amaçla bir döviz sepeti kullanılıyor. En kolayı olduğu için yarı yarıya dolar ve euro'dan oluşan sepeti tercih ettim.

Sepet değeri mutlak olarak izlenebilir. Ancak dalgalanmayı daha iyi değerlendirmek için başka bir yönteme başvurdum. 15 Mayıs 2006 Pazartesi için Merkez Bankası gösterge kurunu baz aldım. Geçmiş sepet değerlerini son günün yüzdesi olarak hesapladım.

Sonuçlar aşağıdaki grafikte görülüyor. Döviz sepeti değerinin Pazartesi'ye kıyasla daha yüksek olduğu günler grafikte 100'den büyük, daha düşük olduğu günler ise 100'den küçük çıkıyor.

Kurda dalga çok
Döviz sepetinin Pazartesi'den daha yüksek olduğu ilk tarih 16 Temmuz 2002 dir. O tarihle bugün arasında 965 iş günü var. Bunların 177'sinde sepetin değeri daha yüksekmiş. Yüzde 18,4 ediyor.

İlk yukarı hareket Ecevit hükümetinin erken seçim kararına rastlıyor. Seçime doğru ve hemen sonrasında kur biraz gevşiyor. Ama ardından Irak savaşı geliyor. 2003'ün ilk yansı da yüksek kurla geçiyor.

Ondan sonraki yukarı dalga 2003 sonuna rastlıyor. Kısa sürüyor. Buna karşılık Mayıs 2004'te altı ay süren bir yukarı hareket yaşanıyor. 2004 sonunda iniş başlıyor. Mayıs 2005 te küçük bir yukarı hareket yaşanıyor. Ama kısa sürüyor. Böylece Mayıs 2006'ya geliyoruz. Ele alınan dönemin belki en sert çıkışı gerçekleşiyor. Belki diyoruz çünkü kur geri dönerse grafik değişecektir. Sonuçta döviz sevdalılarına bu grafiği dikkatle incelemelerini tavsiye ediyorum.