Ekonomideki dalgalanmalara karşı çözüm önerileriniz nelerdir? Soruyu soran Milliyet ekonomi servisi, muhatabı on iktisatçı. İktisatçı fıkralarındaki gibi, on kişiden yirmi iki çözüm önerisi gelmiş. Salı günü (20/6/2006) yayınlandı.

Bana da soruldu. Cevabım uzun kalmış. Sayfaya sadece son kısmı konabilmiş. O zaman çözüm önerim havada kalmış. Yeniden okuyunca beğendim. Kendi köşemde tümünü yayınlamaya karar verdim.

***
Yöntemle başlayalım. Doğru çözüm ancak doğru teşhisle mümkündür. Yanlış teşhis halinde genellikle çözüm önerisi uygulanamaz, uygulanırsa sorunu ağırlaştırır.

Çıplak olarak görünenle devam edelim: "Sanayisiz, ihracatsız, istihdamsız ama enflasyonist büyüme" diye sloganlaştırdım. TL aşırı değer kazandı, dış açık sürdürülemez düzeye tırmandı, ihracat ve sanayi tökezledi, mali piyasalar kırılgan hale geldi; iç talepte enflasyonu tırmandıran bir balon oluştu. Bunlar analiz değil gözlemdir; inkârı olanaksız gerçeklerdir. Hoş, hâlâ görmeyi reddedenler var...

Sıra analize geldi. Her konjonktürü iktisat politikaları belirler. Bu konjonktürün de sorumlusu para ya da maliye politikasıdır. Makro politikadan bağımsız konjonktür olamayacağı asla unutulmamalıdır. Olumsuz konjonktürün nedeni maliye politikası mı yoksa para politikası mıdır? İşin özü buradadır...

Bu yalın soru kamuoyunda ya da meslek içinde sağduyu ile tartışıldı mı? Hayır; yanlış politikanın müellifleri ve o politikadan kazanç sağlayan kesimlerin sözcülerinden oluşan bir koalisyon hedef şaşırtmaya, analizi boğmaya çalışıyor. Neyse ki mızrağı bir türlü bir çuvala sokamadılar.

Gelelim bilenen teşhisime: Olumsuz konjonktürün tek sorumlusu yapılan para politikası hatalardır. Özellikle 2003-2004 döneminde gecelik faizler ekonomik temellere ve uygulanan mali disipline kıyasla çok yüksek tutulmuştur. 2005'te hatadan dönme fırsatı kullanılamamış, böylece 2006 yaz başına gelinmiştir.

Çözüm nedir? Öncelikle para politikasının çok ciddiye alınmasıdır. Bence hâlâ paranın önemi tam algılanmadı. Siyasetten, yapısal reformlardan, maliye politikasının kısılmasından, dış ticarete engellerden vs. söz ediliyor. Hepsi boştur. "Büyük Buhrana" ya da Japonya'nın 10 yıllık duraklamasına yanlış para politikasının neden olduğu kavranmadan bir adım ileri gidilemez.

Şunu kabul edelim. Türkiye ilk para politikası sınavında başarısızdır. İlk kez mali disiplin ortamında ve dalgalı kur rejiminde bağımsız para politikası uygulama olanağı oluşmuş fakat çeşitli nedenlerle bu fırsat kötü kullanılmıştır.

İstediğin kadar yapısal reform yap, olumlu dış konjonktür yakala, siyasi istikrarı sağla, yanlış para politikası ekonomiyi duvara vurduruyor. Geçmişe otopsi yapılması, yanlışların ve nedenlerinin anlaşılması o açıdan hayatidir. Yoksa benzer yanlışlar yarın tekrarlanacaktır. Hatalar karşısında susmak Türkiye'ye kötülüktür.

Sonuç: Ekonominin selameti için kamuoyu para politikasını sahiplenmeli, onu "yüksek faiz-düşük kur çığırtkanı" çıkar çevrelerinden korumalıdır.