"Manik depresif," bir ruhi bozukluğun adıdır. Hasta enerjik bir iyimserlikle durgun bir karamsarlık arasında hızlı geçişler yapar. Kendini çok çabuk coşkuya kaptırır. Ardından ani bir depresyon gelir. Bu çevrimler tekrarlanır.

Ne alakası var diyeceksiniz. Mali kesim oyuncu ve analistlerini izlerken gayriihtiyari aklıma geldi. Son dönemde bir kez daha mali piyasalarda beklentilerin hızla ters yönde hareket ettiğine şahit olduk.

İki hafta önce "yüksek faiz-düşük kur mücahidi" çevrelerde tam bir felaket havası hakimdi. Olayı bilmediği için söylenenleri ciddiye alan biri Türkiye'nin kesinlikle batma noktasına geldiğini düşünürdü.

Derken Merkez Bankası gecelik faizi 17,25'e yükseltti ve finans oyuncularına döviz sattı. Hava anında değişti. Olumlu bir rüzgâr esti. İyimser senaryo üretimine tekrar geri dönüldü. Rahmetli babam "bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu" derdi.

Saadet zinciri koptu
Uzun süredir anlatıyorum. 2003 sonrasında uygulanan yanlış para politikası kaçınılmaz şekilde ekonomiyi 2005 ortasından itibaren açmaza sıkıştırdı. TL değerlendi. Likidite bollandı. Sürdürülemez bir iç talep balonu oluştu.

Bu tür "saadet zincirleri" eninde sonunda kopar. Mutlaka miktar ve fiyat düzeltmeleri yaşanır. Bunların sırasını ve zamanını kestirmek zordur. Dolayısı ile şiddeti de öngörülemez. Ama olacağı kesindir.

Nisanda Nobel ödüllü Robert Mundell Türkiye'ye geldi. Hastaya benzer bir teşhis koydu. Para politikası değişen koşullara zamanında ayak uyduramadı, TL'de değer kaybı ve bir resesyon kaçınılmazdır dedi. Finans kesiminde aldıran pek olmadı.

Bombanın fitilini kısa süre sonra dış piyasalar ateşledi. Dünyada enflasyonun yükselişe geçmesi merkez bankalarını para musluklarını kısmaya itti. Uluslararası likiditenin daralma ihtimali bile mali piyasaları altüst etmeye yetti.

Gerisi biliniyor. Her saadet zinciri bir illüzyondur. Geçici bir durumun yapısal-kalıcı zannedilmesidir. Teklediği anda büyüsü bozulur. Katılanlar yavaş yavaş olayı kavrar. Hayal dünyalarının yerini acılı gerçekler alır.

Geri dönüşü yok
Doğallıkla, saadet zincirinin kopması, ondan beslenenleri sıkıntıya sokar. Yüksek faizin döviz kurunu bastırdığı eski güzel günlere geri dönme arzusu güçlenir. İnsanoğlunun doğasındadır. İstediğinin olacağına kendisini inandırmaya çalışır.

Ama umutlar boş yeredir. Cin artık şişeden çıktı. Geri dönüş olmaz. Olsa bile kısa sürer. Ayrıca arkasından daha da büyük çalkantılar getirir. Türkiye ekonomisinde bir dönem bitti. Nokta. Benden söylemesi.