Milli gelir verilerini önemseriz. Mümkün olduğu kadar ayrıntılara girmeye, temel eğilimleri yakalamaya çalışırız. İlk yarı sonunda bir önceki yılla karşılaştırma yapmıştık. Bu kez kuşbakışı son beş yıla bakacağız.

Bir hususu öncelikle belirtelim. Konjonktür analizi talep ağırlıklıdır. Kısa dönemde üretim miktarlarının taleple birlikte değişeceği varsayımına dayanır. Milli gelirin hangi sektörlerde üretildiği ile ilgilenmez.

Talebin bileşimi
Bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlere yönelik toplam talebi üçe ayırabiliriz. En önemlisi, özel ve kamu tüketimi artı yatırım harcamalarından oluşan iç taleptir. Sonra yurt dışı kökenli talep yani mal ve hizmet ihracatı gelir. Sonuncusu firmaların stoğa üretimleridir.

Bu talebi karşılayacak olan toplam mal ve hizmet arzını da ikiye ayırabiliriz: yerli üretim ve ithalat. Mantıken, toplam mal-hizmet talebinden mal-hizmet ithalatını düşünce iç üretim miktarına yani yurtiçi milli hasılaya ulaşırız.

Karşılaştırmayı kolaylaştıran bir yöntem kullanıyoruz. Her talep kaleminin üretimde ne kadar artışa olanak sağladığını hesaplıyoruz. Bu yönteme "büyümenin kaynakları" deniyor.

Gazetedeki köşemde yer alan tabloda 2000-2004 arası için ana talep kalemlerinin o yılın büyümesine yaptıkları katkılar gösteriliyor.

Dengeli büyüme
2004'te özel tüketim ve yatırımlar büyümeye aynı oranda, yüzde 6.4 katkı yapıyor. 2000'e kıyasla ciddi bir artış anlamına geliyor. Sıkı maliye politikası kamu tüketiminin büyümeye katkısını sıfırlıyor.

Özellikle yatırımların büyümeye katkısının özel tüketimle aynı düzeyde seyretmesini çok önemsiyoruz. Bugünün yatırımı yarının üretimidir. Büyümenin sürdürülmesini kolaylaştırır.

2002 ve 2003'te büyümenin önemli bölümünü açıklayan stok değişimi kalemi de 2004'de yüzde 1.1'e geriliyor. Hâlâ yüksek olduğunu belirtelim. Stoklar konusuna geri döneceğiz.

2004'te ihracatın büyümeye katkısı yüzde 5.4 düzeyinde bulunuyor. 2000'in ve 2003'ün altındadır. 2001 ve 2002'nin üstündedir. Böylece toplam talep rekor düzeyde yüzde 19.3 yükseliyor.

Ama üretim o oranda artamıyor. Devreye ithalat giriyor. Büyümeye yüzde -10.3 katkı yapıyor. Yani iç üretimi o ölçüde küçültüyor. Böylece GSYİH yüzde 8.9 büyüyor. Net faktör gelirlerinin büyümeye katkısı da yüzde 1 oluyor. GSMH yüzde 9.9 artıyor. Milli gelir verilerinin analizini sürdüreceğiz.