Kriz sonrasında ekonomik konjonktürün seyrini hatırlamakta yarar var. Kemal Derviş'in programına ve IMF'in güçlü desteğine rağmen ekonomi çok zor normalleşti. Çünkü 2001'de sermaye kaçışı, 2002'de erken seçim, 2003'de Irak krizi iyi dengeyi engelledi. Yani, iyi dengeye geçişin başlangıç tarihi Haziran 2003'dür. Irak savaşının sona ermesi ile devreye giren fazilet dairesi birinci yılını yeni doldurdu. Milli gelir verilerine ise sadece üç çeyreği (dokuz ayı) yansıdı. Bence 2004'ün birinci çeyrek milli gelir verilerini bu perspektiften değerlendirmeliyiz.

İç talebin ayrıntıları
Gazetedeki köşemde yayınlanan tabloda karşılaştırma için dört zaman boyutu
kullanılıyor. İlk sütunda en çok yapılan yer alıyor. 2003 birinci çeyrekten 2004 birinci çeyreğe değişim gösteriliyor. İkinci sütunda son altı ay (Ekim 2003-Mart 2004) bir önceki yılla karşılaştırılıyor. Üçüncü sütun son yılı (on iki ay) bir önceki ile, son sütün ise 2003 yılını 2002 yılı ile karşılaştırıyor. Neden bu yöntemi tercih ediyoruz? Değişimin değişimi hakkında bilgi sahibi olmaya çalışıyoruz. Toplam yatırım kalemini örnek alalım. 2003'te yüzde 10, son on iki ayda yüzde 17,8, son altı ayda yüzde 32,7 ve son çeyrekte yüzde 52,7 artmış. Böylece toplam yatırım harcamasının giderek ivme kazandığını anlıyoruz. Tabloda dış ticaret ve stoklar dışında tüm diğer harcama kalemlerinde aynı eğilimi saptıyoruz.

Olumlu konjonktürün tümü ile özel kesim harcamalarından kaynaklandığı açıkça görülüyor. Kamu tüketiminde artış var ama milli gelir artışının çok altında kalıyor. Yani özel kesim tereddütsüz, ekonominin motoru.

Stoklardaki değişimin anlamı üstünde geçmişte epey durduk. Yüksek stok artışı ile sermaye kaçağı arasında bağ kurduk. Stok değişim çok istikrarlı duruyor. Hayret etmemek elde değil.

Dış talep gelişmeleri
Mal-hizmet ihracatında tam tersi eğilim görülüyor. Yani bugüne yaklaştıkça ihracatın artış hızı yavaşlıyor. Doğrusu ya, bu da benim için bir bilmece. Üstüne, ithalatın genel eğilimi artış yönünde. Sadece son çeyrekte cüzi bir gerileme yaşanıyor. Bu iki kalemin yılın geri kalanında nasıl seyredeceklerini çok merak ediyorum.

İlgimi çeken bir başka önemli gelişme, dış alem faktör gelirlerinde kriz ve sonrasında yaşanan büyük düşüşün tersine dönmesidir. Bu olayın da sermaye kaçağının durması hatta tersine dönmesi ile bağlantılı olduğu kanısındayım.

Yeni konjonktürün daha genel bir değerlendirmesi bir sonraki yazıya kaldı.