2003 üçüncü çeyrek (temmuz-eylül dönemi) milli gelir verileri DİE tarafından yayınlandı. Milli gelir sayıları ekonomideki gidişatın anlaşılmasında çok önemlidir. Üç ayda bir veriler çıktıkça mutlaka ayrıntılarına gireriz.

Bu yılın üçüncü çeyreği ayrıca özel bir anlam taşıyordu. Kısaca hatırlatalım. 2001 krizi sonrasında ekonomide ilk normalleşme işaretleri 2002 ilkbaharında belirmişti. Ama olumlu ortam çok kısa sürdü. 2002 yazında hava değişti. Önce Ecevit'in hastalığı ve seçim, daha sonra AKP iktidarı ve Irak savaşı karamsar beklentileri besledi. Beklentiler tekrar 2003 haziran ayında düzelmeye başladı. Ve bu kez kalıcı oldu. Dolayısı ile 2003 üçüncü çeyrek verileri yeni konjonktürü belirleyen temel eğilimler hakkında önemli ipuçları taşımaktadır. Bu açıdan her zamankinden daha da dikkatle incelenmesi gerekmektedir.

Harcama kalemleri
Gazetede ayrıntılı bir tablo yer alıyor. Sıralarda bazı önemli harcama kategorileri, sütunlarda ise 2003 ve 2002 yılları için son çeyrek, son üç çeyrek (yılbaşından eylül sonuna) ve son dört çeyrek (ekim başından eylül sonuna bir yıl) büyüme hızları var.

Örneğin toplam harcamaların az çok üçte ikisini oluşturan Özel Nihai Tüketim kalemine bakalım. Bu yıl üçüncü çeyrekte yüzde 5,6, ilk dokuz ayda yüzde 4,9, son bir yılda ise yüzde 4,8 büyüme olmuş.

Geçen yıl ise büyüme hızları aynı sıra ile yüzde 2,5, yüzde 1,4 ve yüzde -1,8 düzeyinde imiş. Bir: Tüketim harcamalarında net bir artış eğilimi var. İki: Ani ve tehlikeli olabilecek bir patlama görülmüyor.

Kamu tüketim ve yatırımının eksiye dönmesi 2003'de mali disipline çok daha ciddi şekilde uyulduğuna işaret ediyor. Belli ki, 2002'de seçim kararı ile bozulmaya başlayan kamu dengesi 2003'de tekrar tesis edilmiş.

Özel kesim yatırımlarında iki zıt eğilim tespit ediyoruz. Makine-teçhizat yatırımlarında ciddi artış sürüyor. Buna karşılık, konut ve işyeri yatırımlarını da kapsayan bina-inşaat kalemindeki gerileme tüm şiddeti ile sürüyor.

Stoklar
Tüketim, kamu tüketimi ve yatırım harcamalarının toplamı iç talebi veriyor. Tüketim ve özel makine-teçhizat yatırımlarında önemli artışlara rağmen, son çeyrekte iç talep nispeten sakin seyrediyor. Bunu kamu harcamalarındaki ve inşaattaki daralmanın sağladığı anlaşılıyor.

Son olarak 2002'den itibaren büyümeye en çok katkı yapan kaleme, stok değişimine bakalım. Bu yıl geçen yıla kıyasla çok belirgin bir düşüş saptıyoruz. Bu yıl iç talep büyüme hızının daha yüksek olmasına rağmen GSMH büyüme hızının daha düşük kalması da bu şekilde açıklanıyor.

Yarın dış dünya ile ilişkilerin milli gelir verilerine nasıl yansıdığını ele alacağız.