DİE tarafından yayınlanan 2003 üçüncü çeyrek milli gelir verilerini değerlendirmeyi sürdürüyoruz. Üçüncü çeyreğin özel bir önemi var. Yazın başlayan olumlu konjonktürün temel eğilimleri hakkında ipuçları taşıyor. Önceki gün iç talebi oluşturan harcama kalemlerini inceledik. Bulgularımızı hatırlatalım. Tüketim harcamaları belirgin şekilde artıyor. Ancak temposu yavaş; yani yapay bir tüketim patlaması işaretleri yok. Öte yandan kamu tüketimi ve yatırımları mali disiplin sonucu ciddi şekilde azalıyor. Özel kesimin makine-teçhizat yatırımları artarken inşaat yatırımları geriliyor. Stokların büyümeye katkısı hâlâ pozitif ama düşmeye başlıyor.

Bugün, milli gelir verilerinde dış dünya ile ilişkilere bakacağız.

Dış ticaret
Aşağıdaki tablo önceki günkünün devamıdır. Sıralarda bazı önemli milli gelir kalemleri, sütunlarda ise bu yıl ve geçen yıl için üç, dokuz ve 12 aylık dönemler yer alıyor. Sayılar o kalemin o dönemde yüzde olarak değişim (büyüme) hızını gösteriyor.

Dış ticarette büyümenin bu yıl hızlandığı açıklanan dış ticaret verilerinden biliniyor. Dış ticaret sayılarındaki şişmenin bir bölümü doların euro karşısında değer kaybından kaynaklanıyor. Ama onu temizledikten sonra da reel bir artış gözleniyor.

Bir uyarı yapmak istiyorum. DİE mal dış ticaretini her ay açıklar. Halbuki milli gelirde mal ve hizmet dış ticareti kullanılır. Hizmet kısmı Merkez Bankası'nın yayınladığı ödemeler dengesinin cari işlemler hesabında yer alır.

Mal ve hizmet ihracatındaki artış tam anlamı ile bir yapısal dönüşüme ya da yeni trende tekabül ediyor. Çünkü, 2002'de zaten yüksek artış var. Bu yıl onun da üstüne daha yüksek büyüme hızları geliyor.

Faktör gelirleri
Mal ve hizmet ithalatında daha da büyük bir artış görülüyor. Ancak artışın temel nedeni konjonktürdeki değişme gibi duruyor. 2001'de ithalat çökmüştü. Nitekim 2002 yılı eylül sonu itibarıyla yıllık ithalat artışı çok düşük. Ondan sonra hızlanıyor.

Dış alem faktör gelirleri kaleminde yurtdışından alınan faizler, firmaların kâr transferi ve çalışanların yolladıkları dövizler yer alıyor. Şubat krizine kadar net dış alem faktör gelirleri fazla verirdi. Krizden itibaren dış alem faktör gelirleri hızla düşmeye başladı. Net gelirlerde büyük açık oluştu.

Okuyucularım hatırlayacak. Bu olayı sermaye kaçağı şeklinde tefsir etmiştim. İki buçuk yıl süren düşüş üçüncü çeyrekte güvenin tesisi ile tersine dönüyor. Son derece sevindiricidir. Sermaye kaçağı hipotezini doğrulamaktadır.

Yerimiz bitti. Genel değerlendirme bir başka yazıya kaldı.