Büyüme-Enflasyon ilişkisi
Şöyle bir soru sorayım. Büyüme hızı ile enflasyon arasında bir ilişki var mıdır? Sanırım çoğunluk buna olumlu cevap verecektir. Çünkü genel kanı büyüme hızı yükseldikçe enflasyonun da artacağı yönündedir.
İlginç olan,bu görüşün toplumda çok yaygın kabul görmesidir. Öğrencilerim öyle düşünüyor. Kamuoyu önderleri sık sık tekrarlıyor, iktisatçılar da her fırsatta bu ilişkiyi hatırlatıyorlar.
Bana da şeytanın avukatlığını yapmak kalıyor. İç içe iki soru sorabilirim. Bir: kabul gören büyüme-enflasyon ilişkisi hangi koşullarda geçerlidir? İki: Türkiye'nin yakın geçmişi ve bugünü bu ilişki ile uyumlu mudur?

Normal koşullar
İktisatta bir hipotezin hangi koşullarda geçerli olacağını doğru saptamak fevkalâde önemlidir. Koşullara dikkat etmeden kuralı farklı ortamlara ithal edenleri daima büyük sürprizler bekler.
Büyüme-enflasyon ilişkisi geçmişte yüksek enflasyon hiç yaşamamış ülkeler için geliştirilmiştir. Bunun hiç unutulmaması gerekir. Anlatılan hikâye şöyledir.
Hükümetin büyümeyi hızlandırmak için genişleyici maliye ya da para politikası uyguladığını varsayalım. Ne demek? Bütçe açığı büyüyor. Faizler ise düşüyor. Dolayısı ile iç talep her iki etki ile hızla artıyor.
Gevşek maliye ve para politikalan talebi potansiyel üretimden daha hızlı artırınca, bütün piyasalarda mal ve faktör fiyatlarında yükselmeye yol açacak bir talep baskısı oluşur. Yani enflasyon yükselmeye başlar.
Demek ki, normal koşullarda kural doğrudur. Büyümenin hızlandığı dönemlerde enflasyon artacaktır. Tersine resesyon ve küçülme ile birlikte enflasyon da düşüşe geçecektir.

Türkiye bilmecesi
Aşağıdaki tabloda ilk iki sütun 1998 - 2002 arası GSMH büyüme hızı ve yıllık TÜFE enflasyonudur. 2002 için makul sayılar koydum. Diğer iki sütun ise bir önceki yıla kıyasla büyüme ve enflasyonun nasıl değiştiğini veriyor.
Sonuçlar çok ilginçtir. Son dört yılda Türkiye'de büyüme-enflasyon ilişkisi tam tersine çalışmıştır. Enflasyon yükselirken büyüme düşmüş, büyüme hızlanınca enflasyon inmiştir.
1999'da enflasyon l puan gerilerken büyüme hızı + 3,9'dan - 6,1'e yani 10 puan düşmüştür. 2000'de büyüme + 12 puan, enflasyon - 30 puan değişmiştir. 2001'de ve 2002'de aynı yönde ve çok güçlü bir ilişki gözleniyor.
Tablo bize ne söylüyor? Enflasyonun düştüğü yıllarda ekonomi canlanıyor ve hızlı büyüyor. Enflasyonun yükseldiği yıllarda ise ekonomi ciddi şekilde küçülüyor.
Hangi nedenlerin Türkiye'de büyüme-enflasyon ilişkisini tersyüz ettiğini başka yazıda anlatırız. Bugün bilmeceyi saptamakla yetiniyoruz.