Yüksek faizler ve borcu döndürme riski Türkiye'nin ezeli ve ebedi sorunu olmayı sürdürüyor. Dün gece yemek çıkışı araç beklerken karşılaştığım bir genç heyecanla sordu. "Hocam, borç konsolidasyonu zorunlu mu? 30 milyar dolar ek yük geldiği doğru mu?" Sorular şaşırtmıyor. Bir iktisatçı, Salih Neftçi, hafta başında konsolidasyon riskine karşı derhal dolar alıp yurt dışında güvenli bir bankaya göndermeyi tavsiye etti. Bir başka iktisatçı, Ercan Kumcu, Pazartesi günü yüzde 70'lik faiz düzeyinin ekonomiye 30 milyar dolar ek yük getirdiğini yazdı. Aynı sayıyı Hasan Cemal de köşesinde kullandı. Okuyucularım bilir. Ben sayılara meraklıyım. Yayınlanan bütün verileri bilgisayarıma çekerim. Her fırsatta Excel programının sağladığı olanaklardan yararlanır ve onlarla oynarım. Durumu okuyucularıma özetlemekte yarar gördüm.

Borç sayıları
Borç verileri Hazine'nin web sayfasında (www.hazine.gov.tr http://www.hazine.gov.tr) yayınlanıyor. Şubat sonu itibariyle Hazine'nin toplam borcu 252.3 ktr. TL'ye ulaşmış. Bunun 110.1 ktr. TL'si (yüzde 43.6) TL cinsinden borçlar. Geri kalan 142.2 ktr.TL (yüzde 56.4) ise döviz ve dövize endeksli borçlar. Hazine'nin iç piyasaya borçları 77.5 ktr. TL. Bu toplam borcunun yüzde 30.7'sine tekabül ediyor. Geri kalan 174.8 ktr.TL (yüzde 69.3) ise Hazine'nin kamu kurumlarına olan iç borçlan ile dış borcunu oluşturuyor. Maalesef iç piyasa borçlarının vade ve TL/döviz dağılımını bilmiyoruz. Hazine ayrıntıları yayınlamıyor. Ancak karine ile çıkartabiliyoruz. Piyasaya olan borçta sabit getirili TL bonolarının payı yüksek, kamuya olan borçlarda ise döviz ve değişken getirili uzun vadeli tahvillerin ağırlıklı olduğunu hesaplıyoruz. Benim tahminime göre, 6-12 ay arası vadeli TL bonoları 40 ktr. TL civarında. 50 ktr. TL değişken faizli TL tahvili var. 3-6 aylık TL bonoları ise 20 ktr. TL tutuyor. Faiz yükünü bu dağılıma göre hesaplıyoruz. Birinci yanılgı, 159.4 ktr. TL (99.5 milyar dolar) tutan iç borcu TL borçla karıştırmaktır. Kumcu'nün hesabı o zaman tutuyor, iç borç TL borcu ise, TL reel faizleri yüzde 30 artınca, faiz de 50 ktr. TL yani 30 milyar dolar yükselir. İkinci yanılgı, bir yıllık vade faizini tüm borca uygulamaktır. Piyasa tedirginliğinin tepe noktasında yıllık bono faizi yüzde 70'e çıkmıştı. Ama bu sadece 40 ktr. TL için geçerlidir. Halbuki aynı gün, üç aylık vadede faiz yüzde 58'di. Borcun 70 ktr. TL'sine bu faizi uyulamak gerekir.

Faiz hesabı
Hazine 1 Ocak-18 Mart arasında 14 ihale ile 23.2 ktr. TL sabit getirili bono satmış. Bunların ağırlıklı ortalama faiz ve vadesini hesaplıyoruz. Ortalama vade 9.5 ay, ortalama bileşik faiz yüzde 57 olmuş. Değişken faizli bonoları hesaba katınca, benim hesabıma göre Hazine'nin yılın ilk çeyreği için ortalama TL faizi yüzde 52'e geliyor. Yüzde 20 hedef enflasyona göre reel faiz yüzde 26.5 çıkıyor. Artık toplam TL faiz yükünü hesaplayabiliriz. Önümüzdeki oniki ay boyunca TL faizlerinin böyle kaldığını kabul edelim. Şubat sonu 110 ktr. TL borç için oniki ayda toplam 29.2 ktr. TL reel faiz ödeniyor. Kuru 1.7 milyon TL alsak, 17.2 milyar dolar buluyoruz. Dikkatinizi çekiyorum. 17.2 milyar dolar yıllık toplam reel TL faizidir. Irak krizinin ek faiz yükü değildir, iyimser senaryo için ortalama faizi yüzde 40 alırsak, krizle gelen faiz artışının bir yıl devam etmesinin ek yükü 10.8 ktr. TL yani 6.3 milyar dolar bulunuyor.