Kurban Bayramı tatiline rağmen hafta ekonomik açıdan hareketli geçti. Ödemeler dengesi Kasım sonuçları büyük dış açık bekleyenleri şaşırttı. Ocak enflasyonu tahminlerin çok altında çıktı. Merkez Bankası ani bir faiz indirimine gitti.

Önümüzdeki günlerde bu gelişmelerin ayrıntılarına bakacağız. Üçü ile de yakından ilgileniyoruz. Dış denge, enflasyon ve para politikası konularında uzun süredir genel görüşle farklı düştüğümüz zaten biliniyor. Bugün kamu borcunun milli gelire oranının ölçülmesinde kullanılan yöntemler üzerinde durmak istiyorum. Bilimsel faaliyet her tür ölçme işleminde büyük özen gerektirir. Çünkü ölçme hataları bilimsel analizin baş düşmanları arasındadır.

Hangi döviz kuru?
Ekodiyalog ortağım Ege Cansen bana da referans vererek sorunu özetlemiş. 2003 sonu itibarıyla Hazine (Konsolide Bütçe) borcunun GSMH'ya oranı TL ile ölçülünce yüzde 79.1 çıkıyor. Aynı borcu dolarla ölçünce ise yüzde 84.7 bulunuyor. Dikkatinizi çekerim. Borç aynı borç. GSMH da aynı GSMH. Ama birbirine bölerken ölçü birimi olarak TL ya da dolar kullanınca iki farklı oran elde ediliyor. Aynı olayı farklı birimle ölçerken iki ayrı sayı muhakkak ölçme hatası demektir... Borcun ölçülmesindeki sorun, bir bölümünün dövizle olmasından kaynaklanıyor. Toplam borcu bulmak için ya TL borcunu dövize ya da döviz borcunu TL'ye çevirmek gerekiyor. Bu işlemde yılsonu döviz kuru kullanılıyor. TL cinsinden GSMH'da döviz kuru dolaylı şekilde yer alıyor. Kurun yıl içindeki seyri fiyatlar aracılığı ile milli geliri etkiliyor. O nedenle GSMH dövize çevrilirken yıllık ortalama döviz kuruna bölünüyor. Bölünende (kamu borcu) yılsonu, bölende (GSMH) ortalama kur kullanılması hatanın nedenidir. Doğru ölçüm için pay ve paydadaki işlemlerin mutlaka aynı kurla yapılması gerekmektedir.

Basit bir yöntem
Aşağıdaki tabloda 2003 yılı için kamu borcu, kur, GSMH ve borç oranı verileri yer alıyor. Döviz borcunu ortalama kurla çarparak bulunan TL cinsinden toplam kamu borcu üzerinden hesaplanan borç oranı yüzde 81.7 çıkıyor. TL borcunu ortalama kurla bölerek bulunan döviz cinsinden toplam kamu borcu da aynı oranı veriyor. Bir başka yöntem TL ve döviz borcu oranlarını tek tek hesaplamaktır. TL borcu 151.8 ktr. TLdir. GSMH'nin yüzde 42.5'u oluyor. Döviz borcu 93.9 milyar dolardır. GSMH'nin yüzde 39.2'dir. İkisinin toplamı doğru oran olan yüzde 81.7'i veriyor. Görüldüğü gibi, doğru ölçülünce bilmece ortadan kalkıyor. Bana da, Deniz Gökçe yakıştırması "digital" sıfatını hayata geçirme fırsatı çıkıyor.