Eczacıbaşı Menkul Değerler'in davetlisi olarak Türkiye'ye gelen ünlü iktisatçı Paul Krugman'ın konuşması iyi bir bahane oldu. Türkiye'de ekonomi denince akla gelen enflasyon-kur-faiz söyleminden sıkılmaya başlamıştım. Krugman başka konulara girme fırsatını verdi.

Krugman ABD ekonomisi için çok karamsar konuştu. Özetle, bütçe ve kamu borcu sorunlarının ağırlaşacağını, doların değer kaybedeceğini, büyümenin durabileceğini söyledi. Bu söylemi dinleyicilerin yadırgadığını gördüm.

Geçen yazımda Krugman'ın karamsarlığını açıklayabilecek etkenlerden birini ele aldım. Son 20 yıldır Amerikan siyasetinde ciddi kutuplaşma eğilimleri ortaya çıkmıştı. Başkan Bush'la siyasi kutuplaşma daha da sertleşti.

İktisat politikasının önemi
Şüphesiz, muhafazakâr-ilerici gerginliğinde kültür boyutu önemli yer tutuyor. Kürtaj, idam cezası, homoseksüel hakları gibi konular kültürel fay hatlarına tekabül ediyor. Ancak, çatışmada ekonomi politikalarının da küçümsenmeyecek payı var.

Türkiye'de genel kanı ekonomik sorunların kişi başına gelirin düşüklüğünden ve teknolojinin geriliğinden kaynaklandığı şeklindedir. Dolayısı ile zengin ülkelerde ciddi ekonomik sorunlar olmadığı düşünülür.

Gerçek çok farklıdır. Gelir ve teknoloji düzeyi ne olursa olsun, ekonomik performans uygulanan iktisat politikalarına bağlıdır. Yanlış politikalar kişi başına geliri en yüksek ve teknolojinin önderi ülkeleri bile kısa sürede büyük sıkıntılara sokabilir. Son dönemde Japonya'nın ve AB ülkelerinin yaşadıkları buna kanıttır.

Japonya bankacılık sisteminde gerekli reformları yapmaya yanaşmadı. Bedeli ağır oldu. Japon ekonomisi 10 yıldır büyümüyor. Almanya, Fransa ve italya ise özellikle emek piyasalarını küreselleşme koşullarına uydurmayı kabul etmediler. Büyüme durdu.

Bu iki alanda ABD rahattır. 1980'lerin sonunda bankacılık kesiminin bir bölümünde beliren sorun devletin hızlı müdahalesi ile çözümlendi. Amerikan emek piyasaları ise geçmişten gelen esnekliğini hala koruyor.

Bütçe açığı açmazı
Bugün ABD ekonomisinin temel sorunu bütçe açıklarıdır. Halbuki 2000 yılındaki başkanlık seçiminde Amerika bütçe fazlasının ne yapılacağını tartışıyordu. Üç yılda yaşanan bozulma şaşırtıcıdır. 200 milyar dolar fazla 300 milyar dolar açığa dönüşmüştür. Ostelik giderek artacağı hesaplanmaktadır.

Neden açık oluştu? Çünkü muhafazakarlar devlet karşıtı ideolojileri ve temsil ettikleri nispeten yüksek gelirli kesimlerin çıkarları gereği vergileri indirdiler. Ama sosyal ve askeri harcamaları kısamadılar. Sonuç dev bütçe açığıdır.

Maliye politikası heryerde ve daima siyasetin özüdür. Yanlış politikaların gerisinde siyasi kilitlenme ve kutuplaşmaları buluruz. ABD'nin bütçe sorunlarının dünya ekonomisine yansımasını bir sonraki yazıda ele alacağım.