2005 yılı ödemeler dengesi Merkez Bankası tarafından yayınlandı. 2005'ten üç önemli veri eksiğimiz kaldı. İstihdam 28 Şubat'ta, milli gelir 31 Mart'da açıklanıyor. Net kamu borcu Mayıs'ta gelir. Dış dengenin yönü belirginlik kazanmıştı. O bakımdan sayılarda sürpriz yoktu. Ama kamuoyunun ilgisi yüksekli. Çünkü 2005 ödemeler dengesinin pek çok kaleminde hem olumlu hem de olumsuz tarihi rekorların kırıldığı bir yıl oldu. Ödemeler dengesini ikiye bölerek değerlendiriyoruz. Bugün dış dünya ile gelir-gider ilişkilerini özetleyen cari işlemler hesabına bakıyoruz.

Faiz-dışı denge
2005'in ilk tarihi rekoru 43 milyar dolara tırmanan dış ticaret açığından gelmişti. Onu 22.9 milyar dolarla cari işlemler açığı izledi. 2004'te cari açık 15.6 milyar dolardı. Bir yılda 7.2 milyar dolar (yüzde 46) büyüdü.

Ne oluyor? Baüyor muyuz? Bu dış açık hakikaten çok mu büyük? Nominal değerler arasında karşılaştırma yetersiz hatta yanıltıcıdır. Temel büyüklüklere milli gelirin (GSMH) oranı olarak bakmak daha sağlıklıdır. Aşağıdaki tablonun ilk sütununda 1994-2000 dönemi için ortalamalar yer alıyor.

İlk sırada ihracat ve ithalata bavul ticareti ve altının eklenmesi, navlun ve sigortanın düşülmesi ile elde edilen mal dengesi var. İkinci sırada hizmet, üçüncü sırada transfer (işçi dövizleri), dördüncü sırada ise ikisinin toplamı yer alıyor.

Beşinci sıra çok önemli. Ekonominin dış dünya ile finansman gelir-giderleri dışında kalan toplam alış-veriş dengesini veriyor. Bütçeden alışık olduğumuz için "faiz-dışı denge" kavramını kullanıyoruz.

Dış dengede yapısal bozulma
2003 sonrasında yanlış para politikasının Türkiye ekonomisine verdiği büyük hasarın dış denge boyutu tabloda çok net izleniyor. Faiz-dışı dengede 1994-2000 ortalaması küçük de olsa fazla (GSMH'nın yüzde 0.8'i) çıkıyor. 2000'de ise yüzde 2.9 açık var.

2004'te faiz-dışı açık GSMH'nın yüzde 3.3'üne çıkarak 2000'i geçiyor. 2005'te ise 2000'in 1.8 puan, 2004'ün 0.9 puan üstüne, GSMH'nın yüzde 4.7'sine tırmanıyor. Buna net finansman gideri yüzde 1.6 ekleniyor. Cari işlemler açığının GSMH'ya oranı yüzde 6.2 olarak tarihi bir rekor oluşturuyor.

Dış dengedeki bozulmanın mekanizması da tablodan anlaşılıyor. Türkiye'nin hizmet+transfer fazlası hızla eriyor. Buna karşılık mal açığı küçülecek yerde büyüyor. Büyüdükçe dış dengeyi bozuyor. Bugünlük yerim bitti. Devam edeceğim.