Cari işlemler dengesinde rekor 15.6 milyar dolar açığı inceliyoruz. Bir önceki rekorun kırıldığı 2000'le karşılaştırıyoruz. Paritedeki değişimin etkisini görebilmek için ayrıca euro cinsinden de hesaplıyoruz.

Genellikle açığın büyüklüğü ile döviz kurunun düşük seyretmesi arasında ilişki kuruluyor. Mantık bilinen şekilde işliyor. Parada aşırı değerlenme ithalat teşvik ediyor. Dış ticaret açığındaki patlama cari işlemler dengesine yansıyor.

Maalesef mal ticareti bu analizi doğrulamıyor. 2000'e kıyasla mal ticareti açığındaki artış 2 milyar dolarda (yüzde 9) kalıyor. Euro cinsinden ise mal ticareti açığı 5 milyar euro (yüzde 20) küçülüyor.

Hizmet ticareti ve transferler
Dış ilişkilerin muhasebeleştirilmesinde mal ticaretini hizmet ticareti izler. Turizm, yük ve insan taşımacılığı; inşaat hizmetleri, mali hizmetler, ticari hizmetler, resmi hizmetler vs. bu kategoride yer alır.

Son dönemde yapılan iki değişikliği hatırlatalım. İşçilerin içerideki harcamaları transfer (işçi dövizi) kabul edilirdi, turizm gelirlerine alındı. Gene işçilerin bedelsiz ithalatı bir kalem olarak kaldırıldı. O nedenle turizm gelirleri ve transferleri toplayıp karşılaştırmak gerekiyor.

Turizm+transfer gelirleri
2000'den 2004'e dolarla yüzde 37 artıyor ama euro ile sabit kalıyor. Bence en ilginç bulgu budur. Aynı dönemde gelen turist sayısının yüzde 68 arttığını hatırlatalım.

Aynı şekilde, dış ticaret hacminde iki katına çıkıyor ama taşımacılık gelirleri dolarla yüzde 10 artıyor ve euro ile yüzde 19 azalıyor. Ticari hizmet gelirleri ise kelimenin tam anlamı ile çöküyor. Dolarla yüzde 72, euro ile yüzde 79 düşüyor.

Toplam hizmet ve transfer gelirlerinin 2000'den 2004'e 25 milyar dolar düzeyinde sabit kaldığını görüyoruz. Euro ile ise 27 milyar eurodan 20 milyar euroya yüzde 26 geriliyor. Yani Türkiye'nin hizmet ve transfer geliri 7 milyar euro azalıyor.

Nerede bu para?
Dikkatinizi çekerim. Hizmet giderleri euro ile sabit kalıyor. Dolayısı ile hizmet ve transfer fazlası 7 milyar euro geriliyor. Dış açık bilmecesinin anahtarı bu şekilde ortaya çıkıyor. Hizmet ve transfer gelirlerindeki 7 milyar euro düşüşü nasıl açıklayacağız?

Basit bir hesap yapalım. 2000'den 2004'e hizmet+transfer gelirleri euro ile sabit tutalım. 34 milyar dolar buluyoruz. 9 milyar dolar farkı ekleyince cari işlemler açığının 6.6 milyar dolara ineceğini kolayca çıkartıyoruz.

Bu konuyu uzun süredir vurguluyorum. Bir hipotezim var. Siyasi ve ekonomik belirsizlik sonucu oluşan sermaye kaçağının görünmeyen gelirlerde kayıt sorunları yarattığını söylüyorum.

Dış açığın ayrıntılarına bakmaya devam edeceğiz.