2004 cari işlemler açığı tarihi bir rekordur. Bir önceki rekor yılı 2000'den 2004'e açık 6 milyar dolar (ya da yüzde 60) büyüdü. Ayrıntısına girmek ihtiyacını duyduk. Hem 2000-2004 hem de dolar-euro karşılaştırmasını yapıyoruz.

Genellikle dış açığın büyümesi ithalat patlamasına atfediliyor, o da aşırı değerli TL'ye bağlanıyor. Veriler bu görüşü desteklemiyor. Dolar cinsinden mal ticaretinde açık 2 milyar dolar artıyor ama euro cinsinden 5 milyar euro azalıyor.

Esas kötüleşme hizmet ve transfer gelirlerine yaşanıyor. Dolar cinsinden sabit kalıyor. Hesabı euro ile yapınca 7 milyar euro azalma çıkıyor. Dolayısı ile hizmet ve transfer dengesi 2 milyar dolar ya da 6 milyar euro bozuluyor.

Bugün cari işlemler dengesinin bütününe bakıyoruz. Gazetedeki köşemde yayımlanan tabloda milyar dolar ve milyar euro olarak 2000 ve 2004 verileri ve aralarındaki fark gösteriliyor.

Cari işlemler dengesi
Cari işlemler dengesi üç ana kalemden oluşuyor. Biri ihracat ve ithalatı ifade eden mal ticareti dengesi. İkincisi hizmet ticareti ve transferler dengesi. Üçüncüsü de faiz, temettü vs. yatırım gelir ve giderlerinin dengesi.

Dolar cinsinden, cari işlemler dengesindeki 6 milyar dolar bozulmaya üçünün de 2 milyar dolar eşit katkısı var. Mal ticareti reel kura karşı duyarlıdır. Ama hizmet, transfer ve yatırım gelir-giderlerini reel kurla ilişkilendirmek çok zordur.

Euro cinsinden durum daha ilginç hale geliyor. Cari işlemler açığında 2 milyar euro artış var. Halbuki hizmet ve transfer dengesi 6 milyar euro bozulmuş. Durumu 5 milyar euro düzelen mal dengesi kurtarmış. Yatırım dengesi de sabit kalmış.

2000-2004 farkını en iyi görünmeyen gelir ve giderler özetliyor. Dolar cinsinden gelirler 25 milyar dolar düzeyinde sabit kalıyor. Giderler 4 milyar dolar artışla 16 milyar dolara yükseliyor. Dolayısı ile görünmeyenlerdeki fazla 4 milyar dolar geriliyor.

Euro ile görünmeyen gelirler 8 milyar euro düşüyor. Giderler 2 milyar euro artıyor. Neticede görünmeyenler fazlası 6 milyar euro geriliyor. Bunun tümünün hizmet ve transfer gelirlerinden kaynaklandığını özellikle hatırlatmak istiyoruz.

Net hata noksan kalemi
Sıra net hata noksan kalemine geldi. Ekodiyalog ortağım Ege Cansen net hata noksan kalemi ile cari işlemler dengesinin toplanmasını kabul etmiyor. "Net hata noksan sıcak para eşdeğeridir, yeri sermaye hesabıdır" diyor. İtirazına itirazımı bir başka yazıya bırakarak devam ediyorum.

Dolar cinsinden net hata noksan kalemi eksi 3 milyar dolardan artı 3 milyar dolara geçiyor: fark 6 milyar dolar. Dolayısı ile dış denge her iki yıl 13 milyar dolar düzeyinde sabit kalıyor. Euro ile ise 2000'den 2004'e dış açık 4 milyar euro küçülüyor. 14 milyar eurodan 10 milyar euroya geriliyor.

Gelecek yazıda dış açığın finansmanını ele alacağız.