Merkez Bankası geçen hafta Ocak-Aralık 2003 ödemeler dengesi verilerini yayınladı. 2003 başlarından itibaren dış açığın seyri ve büyüklüğü çok tartışıldı. Ben de taraf oldum. Yıllık sayılar çıktıktan sonra ayrıntılı analiz sözü verdim. Bugün sadece sayıları gözden geçireceğim. Değerlendirmek için önce resmin iyi anlaşılması gerekiyor. Tefsirine ve geçmiş tahminlerin ne ölçüde gerçekleştiğine ondan sonra bakacağım.

Gazetedeki köşemde yayınlamış olduğum tablonun ilk üç sütununda 2002 ve 2003 verileri ve aradaki fark milyar dolar olarak yer alıyor. Dördüncü sütunda 2002'den 2003'e değişim yüzde olarak ifade ediliyor. Sütunlarda ise ödemeler dengesinin kamuoyu açısından önemli kalemleri yer alıyor. Ayrıntılarda boğulmamak için analitik bir sunuşu tercih ettim.

Dış açığın bileşenleri
Kamuoyu dış ticareti DİE tarafından yayınlanan sayılardan izliyor. İhracat yüzde 30, ithalat yüzde 33 artınca, dış ticaret açığı 6,4 milyar dolar büyüyor. Merkez Bankası ise dış ticaret dengesini hesaplarken bavul ticaretini ve altın ithalatını ekliyor, navlunu ve transit ticaretini düşüyor. Bu kalemlerin neti yüzde 11 arttığı için açık 5,6 milyar dolar yükseliyor.

Sonraki üç kalem görünmeyen gelirleri oluşturuyor. Hizmet dengesinde fazla, yatırım dengesinde açık artıyor. Transferler sabit kalıyor. Neticede net görünmeyenler sadece 0,3 milyar dolar yükseliyor.

Dış ticaret dengesi artı net görünmeyenler toplamına cari işlemler dengesi deniyor. 2002'de 1,5 milyar dolar iken 5,3 milyar dolar artışla 6.8 milyar dolara çıkıyor. Nedeni hemen görülüyor. Dış ticaret açığı büyümüş ama görünmeyenler sabit kalmış.

Bir sonraki sırada net hata noksan kalemi var. Ayrıntılı açıklamasına daha sonra gireceğiz. 2002'de net hata noksan kaleminde bir patlama yaşanıyor.

2002'de 0,1 milyar dolardan iken 2003'de 5,2 milyar dolara yükseliyor. Okuyucularım cari işlemler açığı artı net hata noksan kalemi toplamına dış açık dediğimi biliyorlar. Geçen yıl 1,4 milyar dolarmış. Bu yıl sadece 200 milyon dolar artıyor. 1,6 milyar dolar oluyor. Bu çok önemli sayıyı aklımızda tutalım.

Finansman ihtiyacı
Cari işlemler açığı artı net hata noksan kalemi (dış açık) ile doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını toplayınca ülkenin dış finansman ihtiyacına ulaşıyoruz. Doğrudan yabancı sermaye girişi 2003'te 0.8 milyar dolar gerileyerek adeta sıfırlanıyor (0.1 milyar dolar).

Dış açık 200 milyon dolar artıp, yabancı sermaye 0,8 milyar dolar azalınca dış finansman ihtiyacı 1,0 milyar dolar yükseliyor. 1,5 milyar dolara çıkıyor. Buna karşılık 2003'te kredi ya da portföy yatırımı olarak 5,6 milyar dolar finansman bulunuyor. Bunun 1.5 milyar doları açığı kapatıyor. Borçlanmanın yüzde 29'u ediyor. Geri kalan 4,0 milyar dolar Merkez Bankası'nın döviz rezervlerine gidiyor. Yani 2003'de alınan borcun yüzde 71'i rezerv artışına kullanılıyor.