2003 yılı dış ticaret verileri DİE tarafından yayınlandı. Aralıkta 8 milyar dolarla tarihin en büyük ithalat gerçekleşti. 4,5 milyar dolar ihracata rağmen aralık dış ticaret açığı 3,5 milyar dolarla yeni bir rekor kırdı.

2003 yılında ihracat 2002'ye kıyasla yüzde 30 artışla 46,9 milyar dolara ulaştı. İthalat yüzde 33,3 artarak 68,7 milyar dolar oldu. Böylece Türkiye'nin dış ticaret hacmi ilk kez 100 milyar dolar sınırını aştı. 115,6 milyar dolara yükseldi.

İthalat artış hızı ihracat artış hızının az da olsa üstünde seyredince, dış ticaret açığı da geçen yıla kıyasla yüzde 41,1 büyüdü. 21,9 milyar dolara tırmandı. Dış ticaret açığının benim tahminimden 1,2 milyar dolar daha yüksek çıktığını söylemeliyim.

On yılda dış ticaret
Son on yılın temel dış ticaret verilerini gazetedeki tabloya yerleştirdik. İlk iki sütunda ihracat ve ithalat var. İhracat sürekli artıyor. Ama 2001 sonrasında artışta ciddi bir hızlanma var. İthalat ise konjonktürle birlikte dalgalanıyor. 1997'de ve 2000'de tepe yapıp sonra düşüyor. 2003'de rekor kırıyor.

Üçüncü sütunda dış ticaret açığı görülüyor. Son on yılın dördünde 20 milyar dolar üstünde dış ticaret açığı verilmiş. En yüksek açık 26,7 milyar dolarla 2000de verilmiş. Onu 22,3 milyar dolar açıkla 1997 izliyor. 2003 yılı 21,9 milyar dolar açıkla üçüncü olabiliyor. Hemen arkasından 20,4 milyar dolar açıkla 1996 geliyor.

İhracat ve ithalatın toplamına dış ticaret hacmi deniyor. Dördüncü sütunda izliyoruz. 1994'de 40 milyar dolar. Sonra 70-80 milyar dolar arasında dalgalanıyor. Bu yıl rekor kırarak 115,6 milyar dolara sıçrıyor.

Bir sonraki sütunda ihracatın ithalatı karşılama oranı var. Ne görüyoruz? Kriz yılları 1994 ve 2001-2002 hariç tutulursa, karşılama oranı 2003'te en yüksek değeri alıyor. 2000'de yüzde 51, 1997'de yüzde 54 iken, 2003'de yüzde 68'e yükseliyor.

İhracat ve ithalatın toplamına dış ticaret hacmi deniyor. Mutlak dış ticaret açığı büyüklüğü çok anlamlı bir gösterge olmuyor. Nisbi açık ticaret hacmi ile bölünerek son sütunda gösteriliyor. Gene, kriz yıllan dışında en düşük dış açık oranı yüzde 19'la 2003 yılında gerçekleşiyor.

Yapısal değişim
Tablomuz, 2001 sonrasında dış ticarette yaşanan yapısal değişimi anlamayı kolaylaştırıyor. 2000'i özel bir yıl kabul edelim. 20031e 1997 yılını karşılaştıralım. 1997'de dış ticaret açığının 2003'den büyük olduğunu tekrar hatırlatalım.

2003 yılında 1997'ye kıyasla 20,1 milyar dolar daha fazla ithalat yapılıyor. Ama 1997'den 2003'e ihracat 20,6 milyar dolar artıyor. Dolayısı ile dış ticaret açığı 5 milyar dolar geriliyor. Doğallıkla, ihracatın ithalatı karşılama oranı yükseliyor. 1997'de yüzde 51 iken 2003'de yüzde 68'e çıkıyor. Aynı zamanda açığın dış ticaret hacmine oranı da küçülüyor. 1997'de yüzde 30 iken 2003'de yüzde 19'a iniyor.

Esas dış açık değerlendirmesini birkaç gün içinde Merkez Bankası ödemeler dengesi verilerini yayınlayınca yapacağız. Heyecanla bekliyoruz.