Milli gelirin ayrıntılarına girme ihtiyacını duyuyoruz. Ekonomik gerçekleri kavramanın en güvenli yolu verilerin analizinden geçer. Maalesef Türkiye'de tekil gözlemleri genele taşımak geleneği yaygındır. Bunlar giderek gerçeklerden kopuk ama herkesin kabul ettiği önyargılara dönüşür.

Örneğin 2001 krizi ile çöken tüketimin bir türlü toparlanmadığı şikâyetini sık sık duyuyoruz. Hatta üretimin de aslında artmadığını söyleyen çok sayıda vatandaşla karşılaşıyoruz. Böyle düşünenleri ikna etmekte zorlanıyoruz.

Üretim konusunu daha sonraya bırakıyorum. Bugün son beş yıl itibariyle özel tüketim harcamalarının seyrine bakacağım. DİE'nin yayınladığı sabit 1987 fiyatları ile reel milli gelir verilerini kullanıyoruz. Tüketim ve alt-kalemleri Günlük dildeki tüketim, milli gelir muhasebesinde "özel nihai tüketim" adını alır. Özel, çünkü kamu tüketimi kapsanmaz. Nihai, çünkü üretilip de satılmayan tüketim malları stoklarda gösterilir.

Özel nihai tüketim, altı alt-kalemin toplamıdır. En önemlisi "gıda-içki" toplam tüketimin yaklaşık üçte birinden fazlasını oluşturur. "Dayanıklı tüketim malları" otomobil ve ev eşyalarını, "yarı dayanıklı ve dayanıksız tüketim" diğer tüm tüketim mallarını kapsar.

Mal-dışı tüketim "enerji-ulaştırma-haberleşme" ve "hizmetler" kalemlerinde gösterilir. "Konut sahipliği" ise DİE tarafından ülkedeki konut hizmetine atfedilen değeri gösterir.

Gazetedeki köşemde yer alan tablonun ilk üç sütununda 1998, 2000 ve 2003 yılları için sabit 1987 fiyatları ile trilyon TL olarak özel tüketim harcamaları yer alıyor. Son üç sütunda ise 2003 tüketiminin 1998, 2000 ve 2002'ye göre yüzde değişimi hesaplanıyor.

1998 önemli bir yıldır. GSMH 1998 düzeyini ancak 2003'te geçebilmiştir. Ayrıca, üç kategoride (yarı-dayanıklı ve dayanıksız, enerji vs. ve hizmeüer) 1998 yılı tüketimi 2000'den, iki kategoride 2003'den daha yüksektir.

Eğilimler
Tablonun sonuçlarını kısaca özetleyelim. 2003 yılında toplam tüketim 1998'i aşmış, fakat 2000'in yüzde 1,1 altında kalmıştır. Buna karşılık alt-kalemler itibariyle dağılımda ilginç eğilimler izlenmektedir. Dört alt-kalemde (gıda-içki, enerji, vs. hizmet ve konut sahipliği) 2003 tüketimi 2000'in yüzde 1,4 ile yüzde 5,7 arasında oranlarla üstündedir. Buna karşılık iki kalemde (dayanıklı ve yarı dayanıklı tüketim) 2000'in yüzde 11,9 ve 4,3 altındadır. İki kalemde ise (dayanıksız tüketim ve enerji vs.) 2003 tüketimi 1998'den de yüzde 11,5 ve yüzde 4,3 daha azdır. Ne bulduk?

Bir: 2003'te toplam tüketim 2000 düzeyini yakalamıştır.

İki: GSMH tüketimden daha hızlı artmış yani tüketimin milli gelirdeki payı gerilemiştir.

Üç: Tüketimin yapısında önemli değişiklikler olmuştur.