2003'ün kritik ekonomik göstergelerinden biri daha ortaya çıktı. Borç verileri Hazine tarafından yayınlandı. Bu hafta Maliye Bakanlığı bütçeyi açıklar. Ödemeler dengesi Şubat ve milli gelir Mart sonunda çıkınca yılın bütününü görebileceğiz.

Kamu borç stoku verileri hakkında bazı ayrıntıları hatırlatalım. Yayınlanan veriler "Konsolide Bütçe Toplam Borç Stoku" adını taşıyor. Merkezi hükümetin dış ve brüt iç borcunu ifade ediyor. Kamu borcunun tamamını kapsamasa da önemli bir büyüklüktür.

Toplam kamu borcunun gerçek değerine varmak için bir dizi ekleme-çıkartma yapmak gerekiyor. Hazine bunları "Net Kamu Borcu Stoku" adı altında altı aylık bir gecikme ile ayrıca yayınlıyor.

Hazine'nin Merkez Bankası'ndaki mevduatı düşülüyor. Diğer kamu kuruluşlarının iç ve dış borçlan ve alacakları ekleniyor. "Kamu kesimi brüt borç stoku" bulunuyor. Merkez Bankası'nın net iç ve net dış varlıkları indirilince "Kamu net borç stoku" elde ediliyor.

Borçtaki değişim
TL değerlerle başlayalım. 2002 sonunda merkezi hükümetin toplam brüt borcu 242.4 ktr. TL iken 2003'de 282.9 ktr. TL'ye yükselmiş. Artış yüzde 17 oluyor. Aynı dönemde tüketici enflasyon yüzde 18,4 arttığı için, reel borcun yüzde 1,4 azaldığını hesaplıyoruz.

TL ile olan borcun 101.7 ktr. TL iken 151.8 ktr. TL'ye çıktığını görüyoruz. Artış yüzde 49 düzeyinde. Dolayısı ile TL borcu reel olarak yüzde 26,1 artıyor. Dövizle borç ise 140.7 ktr. TL iken 131.1 ktr. TLye düşüyor. Yüzde 7 nominal düşüşe enflasyonu ekleyince dövizle borcun yüzde 21,3 azaldığını anlıyoruz.

Borç dinamiğinin bilinen bir unsuru böylece ortaya çıkıyor. 2002 sonunda 1 milyon 635 bin TL olan dolar 2003'ü 1 milyon 396 bin TLden kapayınca, dövizle borç nominal olarak geriliyor. Bu da toplam borçtaki reel değişimi eksi yapıyor.

Hemen bir egzersiz yapıyoruz. Dolar kurunun aynı kalması halinde borcun tutarını hesaplıyoruz. 305.4 ktr. TL buluyoruz. Fiili duruma kıyasla 22.5 ktr. TL daha yüksek oluyor. Bu da yüzde 6,4'lük bir reel artışa tekabül ediyor. Yani TLnin değer kazanması reel borçta yüzde 7,8'lik bir azalmaya neden oluyor.

Kamu borcuna dolar cinsinden tam tersi bir manzara ile karşılaşıyoruz. 2002 sonunda 148.3 milyar dolar iken 2003'de 202.7 milyar dolara yükseliyor. Artış yüzde 36,7 oluyor. Halbuki toplam döviz borcu 86.1 milyar dolar iken 93.9 milyar dolara çıkıyor. Artış yüzde 9,1 oluyor. Bunun da esas itibariyle pariteden kaynaklandığını tahmin ediyoruz.

Borç/GSMH oranı
2003'ün son çeyrek milli geliri daha açıklanmadı. Ama az çok tahmin edebiliyoruz. Cari fiyatlarla 2003 yılı GSMH'yi 357.5 ktr. TL alınca, merkezi hükümet brüt borç stokunun GSMH'ya oranı yüzde 79,1 bulunuyor.

Bu oran 2001 sonunda yüzde 102.2 ve 2002 sonunda yüzde 88,7 çıkıyordu. İki yılda 23,1 puan, sadece 2003'de ise 9,6 puan düşme var. Faizlerdeki düşüşün geri planı da böylece daha iyi anlaşılıyor.

Borç oranına büyümenin etkisi de hesaplanabiliyor. Sıfır büyüme halinde 2003 yılı GSMH'sı 338 ktr. TL ve borç oranı yüzde 83,7 çıkıyor. Yani 2003'teki 9,6 puan düşüşün 4,6'sının büyümeden, geri kalan 5'inin borçtaki reel azalmadan kaynaklandığını buluyoruz.
2003 kamu borcu açısından önemli bir yıldır. Yakın geçmişte ilk kez merkezi hükümetin borcunda reel düşüşe şahit oluyoruz. Mali disiplinin sürdürülmesi halinde bu sürecin hızlanacağını söyleyebiliriz.