Seçime iki hafta kala Hükümet 2003 bütçe tasarısını Meclis'e şevketti. Ekonominin en önemli iktisat politikası aracı bütçedir. Gelişmiş ülkelerde bütçenin meclise sunuluşu başlıbaşına bir olaydır.
Maalesef Türkiye bu geleneği kaybedeli çok oluyor. 1970'lerin başından bu yana, bütçe öylesine hazırlanıp laf olsun diye meclisten geçen bir kağıt parçasına dönüştü. Hükümetler üstünde bağlayıcılığı kalmadı.
Neden? Bir: Her yıl ek bütçeler hazırlandı. İki: Hükümetler görev zararı gibi adlarla önemli miktarda harcamayı bütçe dışında gerçekleştirdiler. Yani hükümet kendi çıkardığı bütçeyi ciddiye almadı. Bu durumda kamuoyu hiç ciddiye almadı.
Son üç yılda bütçeye tekrar disiplin geldi. Fakat iktisat politikasında ağırlık bütçeden başka bir yere, IMF ile yapılan ekonomik programa kaymıştı. Dolayısı ile bütçenin ne olacağı zaten program tarafından tayin ediliyordu.
2003 için de durum budur. Bütçe tasarısı açıklandı ama fazla ilgi çekmedi. Çünkü bütçenin temel dengeleri önceden program tarafından belirlenmişti. Ayrıntılarda ufak tefek oynamalar dışında hükümetin manevra alanı yok denecek kadar azdı.
Makro varsayımlar
Bütçe çatılırken ekonominin temel büyük lükleri hakkında bazı varsayımlar yapılır. Bun ları kısaca gözden geçirelim.
GSMH büyüme hızı yüzde 5 bekleniyor. Bu yıl hedeflenen yüzde 3'ün aşılacağı kesin dir. 2003'te olağandışı siyasi olaylar olmazsa yüzde 5 büyüme hızı rahat tutturulabilir. Ma kul bir sayıdır.
Tüketici enflasyonunun yıl sonunda yüzde 20'ye ineceği kabul ediliyor. 2002'de TÜ FE'nin hedeflenen yüzde 35'in altında kalma sı önümüzdeki yılı olumlu etkileyecektir. Yüz de 20'nin yakalanması ihtimali yüksektir.
Ortalama TÜFE artışı yüzde 29,5 alınmış. Yıl başı yüzde 33, yıl sonu yüzde 20 sayılarını toplayıp ikiye bölünce yüzde 26,5 buluruz. Demek ki enflasyonun yılın ilk yarısında çok yavaş düşeceği düşünülüyor. Benim tahminle rin de aynı yöndedir.
GSMH deflatörü ortalama enflasyonun 3 puan altında, yüzde 26,2 varsayılıyor. Bunun anlamı nedir? En azından bazı faktör gelirleri nin enflasyonun gerisinde kalması gerekiyor. Ayrıntılarını merak ediyoruz.
Buna göre nominal GSMH 364.3 ktr.TL hesaplanıyor. Ortamala dolar kurunu 1,8 milyon TL alırsak 200 milyar doların biraz üstünü buluruz. Dolar cinsinden GSMH'nın 2003'te 2000 düzeyini yakalayacağını tahmin ediyorduk.
Temel büyüklükler
Konsolide bütçe gelirleri 96,4 ktr. TL bekleniyor. Nominal artış yüzde 29,7, reel artış yüzde 7,3 oluyor. Gelir artışı büyüme hızından daha büyük olduğuna göre, şu ya da bu şekilde 2003'te vergiler artacak demektir.
Faiz dışı harcamalar 76,9 ktr. TL planlanıyor. Nominal artış yüzde 38,5, reel artış yüzde 9,8 oluyor. İlginç: harcama hem milli gelirden hem de gelirlerden daha hızlı artıyor.
Bu durumda faiz-dışı fazlanın azalması kaçınılmaz oluyor. Yüzde 24,2 nominal artış yüzde 1,2 reel düşüşe dönüşüyor. Bu anlama maliye politikasında bir küçük gevşeme öngörülüyor. Gerisi bir başka yazıya kaldı.