Hükümet 2003 bütçesini hazırlarken zorlanıyor. Haberleri medyadan izliyoruz. Eskiden bütçe hazırlamak kolaydı. Maliye Bakanlığı ve Hazine kamu gelirlerini yüksek, kamu giderlerini düşük gösteren bir bütçe yapardı. Hükümetin meclisteki çoğunluk oyu ile bütçe kanunlaşırdı. Sonra sayıların hiçbiri tutmazdı. Ama neden tutmadı diye soran da yoktu. Yılın yarısında, en geç yaz sonunda bütçe tahsisatları bitince bir ek bütçe çıkartılır ve durum böylece idare edilirdi. İstikrar programı bütçenin baştan hakiki gelir ve giderlere göre bağlanmasını gerektiriyor. Buna "sıkı bütçe tahdidi" demiştik. Ondan sonra da uygulama geliyor. Yıl içinde bütçenin delinmemesi gerekiyor. 2002 bütçe gerçekleşmesi bir süre önce yayınlandı. Sıcağı sıcağına değerlendiremedik. Ama konu güncelliğini koruyor. Geçen yılın resmini gözden geçirmekte yarar gördük.

Reel değişim
Aşağıdaki tabloda 2001 ve 2002 yılı bütçe gerçekleşmeleri karşılaştırılıyor. İlk iki sütunda ana bütçe kalemleri nominal (fiili) değerleri ile yer alıyor. Örneğin 2001'de kamu gelirleri 51,8 ktr. TL, 2002'de ise 76,4 ktr. TL olmuş. Üçüncü ve dördüncü sütunda 2001 ve 2002 sayısı için hesapladığımız reel sayılar var. "Reel"sözcüğü enflasyon etkisinden arındırılmış anlamına geliyor. Bu amaçla TÜFE'yi kullanıyoruz. Bütün sayılan Aralık 2002 tüketici fiyatları ile ifade ediyoruz. Son sütunda ise 2002 yılında 2001'e kıyasla bütçe kalemlerinin reel olarak değişimi veriliyor. Toplam kamu gelirleri yüzde 1, vergi gelirleri ise yüzde 3,4 artmış. Halbuki 2002'de ekonomide reel büyüme yüzde 7'ye yakın bekleniyor. Buradan vergi çabasının bir miktar gevşediği sonucuna varabiliriz. Buna karşılık faiz-dışı harcamalardaki artış yüzde 12,6 olmuş. Ekonomideki reel büyümeden neredeyse 6 puan daha yüksek. Belli ki harcama disiplini de 2002'de gevşemiş. Bu gelişmenin doğal sonucu olarak faiz-dışı fazla 2002'de yüzde 31,6 küçülmüş. Hem vergi çabasında hem de harcama disiplinindeki gevşeme olduğu gibi faiz-dışı fazlaya yansımış. Başka hesaplar da faiz dışı fazlanın hedefin 1,5-2 puan altında gerçekleştiğine işaret ediyor.

Büyüyen devlet
Bence bu sayıların bize gösterdiği temel sorun, borç krizine ve IMF denetimine rağmen 2002 yılında da devletin büyümeye devam etmesidir. Piyasaların ve IMF'in yeni hükümeti bütçe konusunda sıkıştırmasının geri planında bu yalın gerçek yatmaktadır. Türkiye ekonomisinin istikrara kavuşmasının önündeki en önemli engel kamu harcamalarının ekonomiden daha hızlı büyümesidir. Maalesef 2002'de devlet büyümüştür. Bütçe sayılarının söylediği budur. Okuyucularımın Kurban Bayramını kutluyor, sağlık ve esenlik diliyorum.