2003 yılı dış açığı üstüne yazmaya kısa bir ara veriyorum. Bu hafta 2003 milli geliri açıklanacak. Ondan sonra devam edeceğim. Çünkü milli gelir verileri dış açığın analizinde özel bir yere sahiptir. Kamuoyu Türkiye'nin dış dünya ile ticari ve mali ilişkilerinde ciddi zafiyet ve sorunların olduğuna inanmaktadır. 1990 sonrasında vatandaşın tasarrufunu dövizde değerlendirmeyi tercih etmesi kısmen bu tedirginlikten kaynaklanmıştır.

Bu açıdan, dış dünya ile ilişkilerin uzun dönemde bir özetinin görülmesi yararlı olacaktır. Böylece Türkiye'nin dış dengesinde gerçekten yapısal sayılabilecek sorunlar olup olmadığı aydınlanacaktır. Bu yazı dizisinde 1994-2003 arası on yıllık dönem için ödemeler bilançosu sonuçlarını göreceğiz. Her yazıda ödemeler dengesinin bir bölümünü ele alacağız.

İki farklı seri
Fiilen yapılan ihracat ve ithalat değerlerini Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE) kaydeder. Medyada bunlar kullanılır. DİE ihracatı doğal olarak navlun ve sigorta hariç izler. Buna FOB (Free On Board) deniyor. Halbuki ithalat navlun ve sigorta dahil beyan edilir. Buna da CİF (Cost Insurance Freight) denir. İhracatta sadece satılan mal, ithalatta ise ek olarak navlun ve sigorta yer alınca, karşılaştırma zorlaşır. Örneğin ithalat yerli nakliyeci ve yerli sigorta şirketi ile yapılabilir. Sağlıklı bir karşılaştırma için ithalat değerinden sigorta ve navlunun düşürülmesi gerekir.

"Bavul ticareti" ihracattır ama gümrüklerde kaydı yapılmadığı için DİE'nin ihracat hesabına girmez. Şu yada bu şekilde hesaplanıp ihracat değerine eklenmesi gerekir. Keza altın ithalatı da DİE verilerine dahil değildir. Ödemeler dengesinin ihracat kalemine bavul ticareti dahildir. Ödemeler dengesi ithalat kalemine ise altın dahil, navlun ve sigorta hariçtir. İki seri de FOB'dur. Tüm mal dış ticaretini kapsamaktadır. İhracat ve ithalat karşılaştırabilir hale gelmiştir.

Mal ticaretinde büyük açık
Gaztedeki köşemde yer alan Tabloda dış ticaretle ilgili on yıl toplamı mutlak sayılar, her birinin dönem milli gelirinde payları ve ihracatın ithalatı karşılama oranları veriliyor. On yılda DİE'ye göre 169 milyar dolar (GSMH'nın yüzde 9.2'si), ödemeler dengesine göre 117 milyar dolar (GSMH'nın yüzde 6.4'ü) dış ticaret açığı hesaplıyoruz. On yıl toplamında GSMH'nın yüzde 6,4'üne ulaşan büyük bir dış ticaret açığı verilmesi kamuoyundaki tedirginliğin temel nedenidir. Analizi burada kesersek karamsarlık kaçınılmazdır. Ancak, aceleye gerek yok. İncelemeyi sürdüreceğiz.