Son 10 yılın ödemeler dengesini inceleyen dördüncü yazıdayız. Bundan önce dış ticareti, görünmeyenleri, cari işlemleri, net hata noksanı ve dış dengeyi gördük. 10 yılda toplam 12 milyar dolar dış açık saptadık. Sıra bu açığın finansmanına geldi...

Dış dengenin finansman boyutu ödemeler dengesinin sermaye hesabında yer alır. Sermaye hesabı gelir ya da gider olmayan döviz giriş-çıkışlarını özetler. Bunlar varlık ve yükümlülük hareketleridir.

Mantığını iki örnekle açıklayalım.

Bir: Ülkeye döviz giriyor fakat kaynağı dış borç alınması. Ülkenin dış yükümlülüğü aynı miktar arttığına göre döviz girmiş ama bizim değil. Cari işlemler hesabına konulamaz. Sermaye hesabına döviz girişi kaydedilir.

İki: Türkiye'den biri, Eurobond'u alıyor. Çıkan döviz kadar dış varlık arttığına göre döviz aslında hâlâ bizim. Bunu da cari işlemler hesabına koyamayız. Sermaye hesabına döviz çıkışı yazılır.

Yabancı sermaye ve hisse senedi
Sermaye hesabı üç ana kategoriden oluşur: Doğrudan yabancı sermaye yatırımları, portföy yatırımları ve diğer yatırımlar. Bugün ilkini ve ikincisinin bir bölümünü ele alıyoruz. Gerisini bir sonraki yazıya bırakıyoruz. Dış açığın finansmanında en sağlıklı yöntem doğrudan yabancı sermaye yatırımlarıdır.

Bunlar kalıcı fizik varlıklardır. Geri götürülmeleri olanaksızdır. Dış borç almadan yatırım yapmaya ve dış açık vermeye olanak tanırlar.

Gazetedeki köşemde yer alan tabloda 10 yılda Türkiye'ye 11 milyar dolar (GSMH'nın yüzde 0,6'sı) yabancı sermaye girdiği görülüyor. Yerli firmalar yurt dışında 4 milyar dolar (GSMH'nın yüzde 0,2'si) yatırım yapmış. Yani 7 milyar dolar (GSMH'nın yüzde 0,4'ü) net yabancı sermaye girmiş.

Dış açığın finansmanında borçlanma dışında kullanılacak son araç yabancılara borsada hisse senedi satmaktır. Portföy yatırımları kaleminde yer alır. Spekülatif olduğu takdirde sorun yaratabilir. Uzun dönemli ise dış borca kıyasla daha sağlıklıdır. Tablodan 10 yılda yabancıların borsada net 3 milyar dolar (GSMH'nın yüzde 0,1'i) tutarında hisse senedi aldıklarını görüyoruz.

Gereken dış borçlanma
Gazetedeki köşemde yer alan tablo şu ana kadarki durumu özetliyor. Dış ticaret açığı 117 milyar dolar. Görünmeyenlerde 99 milyar dolar fazla cari işlemler açığını 19 milyar dolara indiriyor. Net hata kalemindeki 7 milyar dolar fazlayı ekleyince dış açık 12 milyar dolara düşüyor.

Bunun 10 milyar doları yabancıların doğrudan ve borsa yatırımları ile finanse ediliyor. Dış borçla finanse edilecek miktar 2 milyar dolara iniyor. 10 yılda Türkiye'nin borçlanması gereken toplam miktar GSMH'sının binde 1'ini biraz geçiyor. Evet, doğru okudunuz. Bulgularımız Merkez Bankası'nın yayınladığı resmi istatistiklere dayanıyor. 10 yıl toplamında sadece 2 milyar dolar dış borç gerekiyor. Gelecek yazımızda sermaye hesabının borçlanma kalemlerini irdeleyeceğiz.