Aslında yeni enstrümanın adı "Borsa Yatırım Fonları-Exchange Traded Funds". Bu fonlar teknik olarak var olan A ve B tipi fonların ikiz kardeşleri. Teknik olarak en önemli farkları fon paylarının borsada, hisse senetleri gibi gün içinde alınıp satılabilmeleri. Para ve "Pay" takası, Takasbank tarafından aynen hisse senetlerindeki gibi iki gün sonra gerçekleştiriliyor. Bu fonların bizim piyasalarımızdaki ilk örneği DJIST-Dow Jones İstanbul 20 adlı borsa yatırım fonu oldu.

Bu fon, bir A tipi fon. Diğer A tipi fonlarda olduğu gibi SPK kontrolünde. Vergi ve fon yönetmelikleri bakımından da diğer A tipi fonlarla aynı özellikleri taşıyor. Ancak içinde bulunan hisse senetleri açısından bir farkı var. Fonun yatırım yapacağı 20 hisse senedi belli ve 1 yıl boyunca değişmeyecek şekilde düzenlenmiş durumda. Bu 20 hisse senedi aynı zamanda Dow Jones şirketi tarafından oluşturulmuş olan 20 hisse senedinden oluşan endekse denk geliyor.

Fonun yönetimi Fınans Portföy tarafından yapılacak. Portföyün değeri her 15 saniyede bir borsa verilerini sağlayan kurumlarca açıklanacak. Fon payları da bu değer doğrultusunda borsada işlem görecek. Borsadaki işlemler için önemli bir noktayı hatırlatmakta fayda var: Şu anda borsada işlem yapılan tüm hisse senetlerinde 1 lot 1 hisseye eşit. Ancak bu fonun 1 lotu 10 paya eşit.

Pay yaratımı ve itfası
Bu fon; borsada hisse senetlerini tek tek tanıma fırsatı olmayan küçük yatırımcılar ile Türk piyasalarını yakından tanımayan yabancı yatırımcılar için iyi bir alternatif oluşturuyor. Fon fiyatı, portföy yöneticilerince sürekli olarak izlenecek. Fonun, yeni fon talebi oluşması veya aşırı satım durumlarında dengeleyici mekanizmaları var.

Eğer paylar borsada aşırı talep görür ve işlem fiyatları portföy değerinin üzerinde oluşursa, bu durumda portföy yöneticisi 5.000 lotluk (50.000 paylık) her satış için "katilim belgesi oluşturma belgesini" Takasbank'a iletecek ve yeni katilim paylarını (Pay Yaratımı) takas döneminde alıcılara teslim edecek. Satıştan gelecek paraya istinaden de portföyün dağılımı doğrultusunda hisse senetlerini satışın yapıldığı gün piyasadan alacak. Böylece portföy değeri dengelenecek.

Borsada fon paylarına aşırı bir satiş gelmesi durumunda da fon yöneticisi bu paylan portföy değerini gözeterek saıtn alacak. Aldığı paylara karşı gelen hisseleri de piyasada satacak. Hisse fiyatları düşerken, fon fiyatı alım sonrasında yükselecek ve fiyat yine dengelenecek.

Dün ilk defa borsada işlem gören DJIST-20 önümüzdeki günlerde daha da yakından izlenecek. Özellikle önümüzdeki dönemde "açığa satış" imkanının geliştirilmesi ile vadeli işlemlerin yapılamadığı borsada bu boşluğu "şimdilik" doldurabilecek. Endeksi takip eden ve endeks bazlı işlem yapmayı tercih edenler için önemli bir enstrüman olarak piyasalardaki yerini alacak gibi görünüyor.