Laboratuvarda başlayıp sofralara ulaşması tam 20 yıl sürüyor. Erzurum Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü, hastalıklara dayanıklı ve yüksek verimli 6 yeni yerli patates çeşidini tescil ettirdi. Dr. Canan Kaya: "Güney Amerika'nın patatesini Erzurum'un yerli ve milli gücü haline getirdik."
Erzurum'da patates ıslah ve yüksek kademeli tohumluk üretim çalışmalarının yapıldığı Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nde, yerli çeşitler için laboratuvardan seralara kadar 20 yılı aşkın süren bilimsel çalışmalar titizlikle yürütülüyor.
Kentte 1969 yılında kurulan ve 1988'den itibaren de bilimsel çalışmaların yapılmaya başlandığı Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nde yürütülen sertifikalı tohumluk patates üretim çalışmaları, laboratuvardan seraya uzanan uzun bir bilimsel sürecin ardından gerçekleştiriliyor.
Daha önce "Pasinler 92", "Caspar", "Kondor" çeşitlerinin tescil ettirildiği enstitüde, devam eden patates ıslah ve doku kültürü çalışmaları neticesinde 2022-2026 yılları arasında ise "Can", "Mete", "Ata 25", "Kaan", "Cansu" ve "Karsu" isimli yüksek kademeli sertifikalı patates tohumları geliştirildi.
Uzun süren çalışmalarda bölgeye uygun, verimli ve hastalıklara dayanıklı yerli ve milli patates çeşitlerinin geliştirilmesi amaçlanıyor.
Enstitüde, patates ıslah ve yüksek kademeli sertifikalı tohum üretim süreci, tarlada melezlemede başlıyor. Uzman ekipler tarafından laboratuvarda yapılan doku kültürü çalışmaları ile sağlıklı tohumluk üretimleri serada devam ediyor.
Sera aşamasında bitkilerin gelişim performansı, verim potansiyeli ve hastalıklara dayanıklılığı ise yıllarca yakından takip ediliyor. Her aşamada titizlikle yapılan gözlem ve ölçümler sonucunda en uygun adaylar belirleniyor.
Bir patates çeşidinin geliştirilerek sertifikalı tohum haline gelmesi ise neredeyse 20 yılı buluyor.
Bu süreçte defalarca deneme ekimi yapılıyor, farklı iklim ve toprak koşullarında performans testleri gerçekleştiriliyor.
Tüm aşamaları başarıyla tamamlayan çeşitler, gerekli tescil ve sertifikasyon işlemlerinin ardından üreticinin kullanımına sunuluyor.
Böylece hem bölge tarımına katkı sağlanıyor hem de yerli ve milli tohum üretimi güçlendiriliyor.
Enstitünün endüstri bitkileri bölüm araştırmacısı Dr. Canan Kaya, AA muhabirine, enstitüde ıslah çalışmalarının birçok safhadan geçtiğini anlattı.
Laboratuvardaki doku kültür çalışmaları sonrası ihtiyaç olan fide sayısının laboratuvar ortamlarında geliştirildiğini ve ardından kontrollü şekilde seralarda ekimi yapıldığını kaydeden Kaya, genelde kış aylarında, iki sezon şeklinde üretim yapıldığını söyledi.
Kaya, "Buradaki hedefimiz de hastalıklardan hariç tohumluk üretimi yapmak ve yüksek kademelerde tohumluk üretimi gerçekleştirmek. Biz burada şu anda süper elit kademede tohumluk üretimi yapıyoruz. Steril ortamda kendi yerli ve milli patates çeşitlerimizin üretimi burada yapılıyor." dedi.
Yapılan işlemleri anlatan Kaya, şöyle devam etti:
"Patates ıslah çalışmaları en az 15 yıllık bir süreç. Tescil edildikten sonra da laboratuvar çalışmaları en az 2 yıl sürüyor. Ardından da bir 3 yıl da tarladaki çoğaltım aşamaları ya da tohumluk kademeleri dahil edersek en az 20 yıllık bir sürecin ardından, çiftçinin eline sağlıklı tohumluk geçmiş oluyor. Enstitümüz 1988 yılından itibaren çalışmalarını sürdürüyor. Daha önce Pasinler 92, Asfar ve Kondor isimli 3 adet çeşit tescil edilmiş ve değişik sertifikalı kademelerde tohumluk üretimleri yapılmış. Daha sonra geldiğimiz süreçte de patates ıslah çalışmalarına paralel olarak doku kültürü çalışmaları da yürütüldü. Bu kapsamda da şimdiye kadar 6 çeşit tescil ettirmiş olduk. Bunlardan Can, Mete, Ata 25, Kaan, Karsu ve Cansu olmak üzere bunlar bölgemiz ekolojik koşullarına uygun patates çeşitlerimiz."
Çeşitlerin tohumluklarının üretildiğini de aktaran Kaya, üreticiye ulaşımı noktasında da çalışmalar yapıldığını söyledi.
Kaya, "Patates her kesimden insanın özellikle çok değerli bir gıda maddesi. Özellikle fiyat yönüyle de çok caziptir ama tezgahlarda görüldüğü gibi değildir. Gerçekten çok yoğun bir emek istiyor ve çok zaman gerekiyor. Patatesin anavatanı Güney Amerika. Biz buradaki yaptığımız çalışmalarla ülkemizin kendi yerli ve milli patates çeşitlerini geliştiriyoruz." diye konuştu.