Haberin Devamı

Sepete, 1 litrelik ayran, katı meyve sıkacağı, bulaşık deterjanı, araç yıkama ücreti, duş jeli, 2000 cc motor hacmine sahip otomobil girdi. Zeytinyağlı dolmada kullanılan üzüm yaprağı, erkek paltosu, şeffaf ampul, çamaşır deterjanı, 5 cc’lik enjektör ve webcam sepetten çıkarıldı.

ANKARA-Tüketim alışkanlıklarının değişimini yansıtacak şekilde her yıl enflasyon sepetini güncelleyen Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2012 enflasyon sepetini de belirledi. Buna göre enflasyon sepetinden 9 ürün çıkarken, sepete yeni giren veya kapsamında değişiklik yapılan ürün sayısı 12 oldu. Sepetten çıkan ürünler arasında “zeytinyağlı sarmada kullanılan üzüm yaprağı, modem, internet aylık ücreti, VCD, kamera, elde yıkama için çamaşır deterjanı, 5 cc’lik enjektör” yer alırken, sepete yeni giren ürünler arasında “katı meyve sıkacağı, 2000 cc otomobil, araç yıkama ücreti, duş jeli, ayran ve bulaşık makinesi için deterjan” bulunuyor.

Fiyat derleme periyodu arttı

2012’de enflasyon sepeti 444 madde ve 1.169 madde çeşidinden oluşacak. Yine 81 il merkezi ve 74 ilçeden fiyatlar toplanacak. 2011’de 445 madde ve 1.154 madde çeşidi sepeti oluşturdu. 81 il merkezi ve 74 ilçeden 27 bin işyeri ve 3 bin 993 konuttan toplam 375 bin fiyat toplandı. TÜİK, 15 adet gıda ürünü için aylık fiyat derleme periyodunu 2’den 4’e yükseltti. Bunlar şöyle: “Dana eti (kuşbaşı), koyun-kuzu eti (kemikli parça), tavuk eti (baget), tavuk eti (göğüs), tavuk eti (bütün), süt (uzun ömürlü), yoğurt (normal), beyaz peynir (tam yağlı), yumurta, margarin (paket-sade), ayçiçek yağı, zeytin (siyah), toz şeker, çay (Kamelya veya Rize Turist), çay (özel).”

Dönemler arası çok az fiyat değişimi gösteren 78 madde için fiyat derleme periyodu ise ayda 1’e indirildi.

SEPETE GİRENLER

Ayran (1 litre), katı meyve sıkacağı, bulaşık deterjanı (bulaşık makinesi için tablet), araç yıkama ücreti, duş jeli, otomobil (2000 cc), otoban geçiş ücreti (2012’de 12 çeşit ile temsil edilecek. 2 yeni çeşit eklendi), şehirlerarası tren ücreti (2012’de 20 hat ile temsil edilecek. 1 yeni hat eklendi, 4 hat çıktı), uçak ücreti (2012’de 64 hat ile temsil ediliyor. 10 yeni hat eklenmiş, 1 hat çıkmış), cep telefonu görüşme ücreti (233 çeşit ile temsil ediliyor. 5 yeni çeşit eklenmiş, 1 çeşit çıkmış), özel televizyon aidatı (2012’de 12 çeşit ile temsil ediliyor. 11 çeşit eklenmiş, 5 çeşit çıkmış), magazin ve dergi (2012’de 8 çeşit ile temsil ediliyor. 1 yeni çeşit eklendi, 1 çeşit çıktı)

SEPETTEN ÇIKANLAR

ÜZÜM yaprağı, erkek paltosu, ampul (şeffaf), çamaşır deterjanı (elde yıkama için), enjektör (5 cc’lik), kamera (bilgisayar için-webcam), VCD, internet aylık ücreti (TT Net-çevirmeli), modem (ADSL)

Kirazdaki ayarın sırrı geometrik ortalamada

TÜİK, 2012 yılı için enflasyon hesaplama yönteminde de değişikliğe giderek, Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Ali Babacan’ın “Makro dengeleri kiraz mı belirleyecek?” sözleriyle eleştirdiği enflasyon hesabında, beklenen ayarı yaptı. Enflasyon hesabında mevsimlik gıdanın manşet enflasyonda sıçrama yaratan etkisini yok edecek bir yöntem değişikliğine gidileceğini VATAN duyurmuştu.

Enflasyon hesabına getirilen ‘kiraz ayarı’ açıklanırken, bunun enflasyon hesabında sıçramaları engelleyeceği vurgulandı, ancak yeni sistemin bu sıçramaları nasıl engelleyeceği detaylandırılmadı. Yeni sistemin matematiği, mevcut sistemin handikaplarını bilmeden anlaşılamıyor. Buna göre, mevcut sistemde TÜİK, bir malın fiyatını belirlerken 1 aylık dönemi 2 bölüme ayırıyor. 15’er günlük iki dönem için Türkiye’nin her yerinden fiyat istiyor. Mayıs’ta kiraz fiyatında kendisini gösteren sorun da burada ortaya çıktı. TÜİK kirazla ilgili fiyatları toplarken, Mayıs’ın ilk 15 günlük dönemi için, örneğin 100 ayrı fiyat beklerken, sadece 10 adet fiyat geldi. Gelen bu fiyatlar da kilosu 80 TL gibi çok yüksek oldu. Çünkü mevsimdeki kayışlar nedeniyle kiraz daha tam piyasaya çıkmamıştı, çıkanlar da fahiş fiyatlıydı. Bu 10 fiyatın ortalamasıyla Mayıs’ın ilk 15 gününde kiraz fiyatı örneğin 20 TL olarak hesaplandı. İkinci yarıda artık kiraz piyasaya çıkmış, fiyatı da daha makul hale gelmişti.

Bu döneme ilişkin 90 ürün fiyatı geldi. Bunların ortalamasına göre de kirazın fiyatı da örneğin 5 TL olarak hesaplandı. Mevcut yöntem gereği TÜİK bu iki fiyatın aritmetik ortalamasını aldı. (25/2= 12.5) kirazın fiyatı aritmetik ortalama nedeniyle 12.5 TL olarak yüksek bir düzeyden hesaba girdi. Şimdiki sistemde ise TÜİK’in kiraz ayarı, hem 1 ayda iki ayrı dönem fiyatları yerine tüm dönem fiyatlarını dikkate almaktan hem de aritmetik ortalama yerine geometrik ortalama hesabından geçiyor. TÜİK artık, ‘cari dönem fiyatlarını, ay içinde derlenen tüm fiyatların geometrik ortalaması olarak’ hesaplayacak. Böylece çıkan rakamlardaki sivrilikler önlenecek.

İstatistik namusu nedeniyle seçim öncesinde değişiklik yapmadık

Kamuoyunda TÜİK istatistiklerinin inandırıcılığına ilişkin bazen endişeler olabildiğini söyleyen Başkan Birol Aydemir, bunu değiştirmek için ellerinden geleni yapacaklarını söyledi. TÜİK Kanunu’na atıfta bulunarak, başkanın bağımsızlığına dikkati çeken Aydemir, 5 yıllığına atandığını ve istifa etmedikleri sürece görevden alınamadıklarına işaret etti. İstatistikleri kimseyle paylaşmadıklarını anlatan Aydemir, “Herhangi bir istatistik metodu seçtiysek inandığımızdandır, yoksa kanun ile kimsenin bize bu yönde talimat veremeyeceği açık” dedi. 2012 enflasyon hesabında uygulanacak yöntemle ilgili değişiklik ihtiyacını Haziran 2011 seçimlerinden önce farkettiklerini ancak böyle bir dönemde değişiklik yapmadıklarını belirten Aydemir, şunları kaydetti: “İstatistik namusu denilen bir kavram var. Biz ‘Yıl ortasında yöntemi değiştirmeyelim, yıl sonunu bekleyelim. Oyun oynarken kural değişikliği olmaz’ dedik.”