Dağ oluşumu yüz yılların neticesinde oluşan fay hareketlerinin bir tür sonucu olarak karşımıza çıkar. Genel olarak oldukça büyük çaplı olarak görülen bu doğa olayları pek çok canlının da yuva tespiti edilmesinde işe yarar. Aynı zamanda pek çok canlı varlık ve değerli kayalar da dağ oluşunu yani orojenez ile meydana gelir.
Orojenez nedir?
Dış kuvvet elemanları olan su, buzullar ve rüzgar ile birlikte taşınan materyaller, deniz ve okyanus tabanlarında birikir. Bu alanlarda ise bu şekilde uzun yıllar boyunca kalın tortul tabakalar meydana gelir. Geniş alanlara sahip olan bu tortulanma bölgelerine jeosenklinal adı verilir. Jeosenklinal alanlara Akdeniz ve Atlas Okyanusu örnek olarak verilebilir.
Orojenez, kıvrımlanarak ve fayların bindirmesi ile dağ kuşaklarının oluşturulması sürecine denir. Jeolojik tarih, orojenlerin belirli bir zamanda Dünya'nın kabuğunun tümünü birden etkilemediği bildirir.
Ancak orojenik bölgeler olarak bilinen yerel bölgeleri daha fazla etkilediklerine dair net kanıtlar bulunmaktadır. Bu tür bölgeler, her bir orojenik kuşak adına aynı olan ve düzenli olaylar dizisinden etkilenir
Orojenez nasıl oluşur?
Orojenez, tektonik plakaların hareketi sonucu dağların oluştuğu jeolojik bir süreç. Bu süreç, Dünya'nın kabuğunun deformasyonuna ve kalınlaşmasına yol açar. Orojenez, kıtasal çarpışma, okyanus-kıtasal yakınsama ve kıtasal riftleşme gibi farklı mekanizmalarla gerçekleşebilir.
Orojenez oluşum aşamaları şu şekilde:
- Başlangıç aşaması: Tektonik plakaların birbirine yaklaşmasıyla başlar. Dalma-batma zonu veya kıtasal çarpışma bölgesi oluşur.
- Orojenik evre: Yoğun tektonik deformasyon (kıvrılma, faylanma) meydana gelir. Magmatik aktivite (volkanizma ve granitik intrüzyonlar) görülür. Metamorfizma (kayaçların yüksek basınç ve sıcaklık altında değişimi) gerçekleşir. Bu süreç sonunda dağ sıraları yükselir.
- Orojenik sonrası aşama: Yeni oluşan dağlar, erozyon ve aşınma sürecine girer. Zamanla yeni bir topoğrafik yapı (vadiler, platolar) oluşur.
Türkiye'deki orojenez dağ örnekleri nelerdir?
Ülkemizdeki dağlar Alp-Himalaya orojenezi neticesinde oluşmuştur. Toros Dağları ve Kuzey Anadolu Dağları bu şekilde meydana gelmiştir. Kıvrılma neticesinde yüksekte kalan kubbemsi bölgelere Antiklinal, alçakta kalan çanak şeklindeki kısımlara Senklinal adı verilir.
Yine kırılma sonucu meydana gelen torst ve grabenler de ülkemizde bulunmaktadır. Türkiye'deki orojenezlere Toros Dağları ve Kuzey Anadolu Dağları dışında aşağıdaki dağlar örnek verilebilir:
- Köroğlu Dağları,
- Küre Dağları,
- Ilgaz Dağları,
- Canik Dağları,
- Giresun Dağları,
- Köse Dağları,
- Doğu Karadeniz Dağları,
- Yalnızçam Dağları,
- Mescit Dağı,
- Tecer,
- Allahu ekber Dağları ve
- Mercan Dağları
örnek verilebilir.
