Dünden devam

İslâm tıbbı, eczacılık ve Ophthamology (göz tababeti) üzerinde önemli sonuçlar elde etmiştir. İslâm âleminde katarakt, çoğunlukla başarılı biçimde ameliyat edilmiştir. Bu ameliyat bazen perdenin aşağı bastırılması (Ali ibn İsa metodu), bazen de içi oyuk bir iğneyle dışarı emilip çekilmesi (Ammar Mavsıli metodu) şeklinde yapılmıştır (Bu iki doktor da 1000 yıllarında yaşamış Nasturi Hristiyan Araptır). İspanyalı bir devlet adamı ve doktor olan Lisanu’d-din Hatib, kara ölüm denen vebanın bulaşıcı bir hastalık olduğunu ortaya koymuştur. Doktrinlerini Şam’da öğreten doktor İbnu’n-Nefis (ö. 1288) kalp cidarlarının hava geçirmezliğini tespit etmiş. Böylece Galen’in, “kanın bir kısmı kalbin sağ odacığından sol odacığına varır” şeklindeki teorisinin doğru olmadığını ortaya koymuş. İbnu’n-Nefis daha da ileri giderek kanın akciğer atardamarı vasıtasıyla kalbin sağ odacığından akciğere ulaştığını, orada havayla karıştığını, sonra da akciğer toplardamarı vasıtasıyla kalbin sol odacığına gönderildiğini söylemiştir. Böylece akciğer kan dolaşımını ilk defa ortaya atan İbnu’n-Nefis, William Harvey’in bütün kan dolaşımı (küçük, büyük kan dolaşımı) hakkındaki teorisinden 300 yıl önce akciğer kan dolaşımını izah etmiştir.

XI. asırda güney İtalya’da (Constantinus Africanus) ve XII. asırda Toledo’da (Gerhard von Cremona) Arap tıbbına ait bir çok eser Latince’ye çevrildi. Böylece batıda Arap (İslâm) damgasını taşıyan güçlü bir tıp gelişme akımı görüldü. Uzun zaman batıda “İyi bir doktor olmak isteyen kimsenin, iyi bir İbn Sinacı olması gerekir” cümlesi geçerli olmuştur. Arap tıbbını kabul etmenin bir sonucu olarak Latince’ye birçok Arapça kelime ve kavram tercümeleri geçmiştir ki bunların bir kısmı günümüze kadar varlığını korumuştur. Mesela pia mater, beyin zarı anlamına gelen el-ummu’rrakika’nın tercümesidir. Dünyada ilk rasathaneyi Semerkand’da kuran Türk emiri Uluğ Bey (Alauddevle Mirza Gürkan: 1394-1449), astronomi, matematik alanındaki çalışmalarıyla ün kazanmıştır. Eski Yunanlıların ve Arapların gök gözlemleriyle ilgili eserlerini incelemiş ve bazı yanlışları düzeltmiştir. Yıldızların ve ayın hareketlerini gösteren tablolar düzenlemiştir.

Devam edecek