Soru: "Allah'ın sıfatları, zatının aynı da gayrı da değildir" ne anlama geliyor? Mutezile sıfatları niçin inkâr etmiştir?

Cevap: Bu tür tartışmalar Kuran'dan veya hadislerden kaynaklanmış sorunlar değildir. Kelamcılar, Yunan'dan çevrilen felsefeyi, İslâm inancını tartışma alanına çekmiş ve böyle sorunlar ortaya çıkarmışlardır. Bu tür tartışmaların boş ve yararsız şeyler olduğuna inanıyorum. Sorunun özüne gelince, Allah'ın Kuran'da anılmış sıfatlan vardır: Alîm: bilen, habîr: haber alan, hayy: diri, canlı, muhyî: hayat veren, mumît: öldüren, halik: yaratan, mubdi: yoktan var eden gibi... Allah kadim(öncesiz)dir. Bu sıfatlar da Allah'ın kendisi gibi öncesiz olursa iki öncesiz varlık yani bir Allah'ın zatı, bir de sıfatlan olmak üzere iki öncesiz anlaşılır. Oysa öncesiz olan yalnız Allah'ın zatıdır.

Peki sıfatları öncesiz değilse sonradan mı var olmuştur? Yani Allah, önce alim değildi, sonra mı alim oldu, önce kadir değildi sonra mı kadir oldu? Bu da Allah'ın zatında değişim meydana geldiği anlamına gelir. Bu da uygun değildir. Öyle ise Allah'ın sıfatları zatının aynı değildir ama gayrı da değildir. Sıfatların ayrı bir anlamı var ama bunlar sonradan oluşmuş şeyler değildir. Allah'ın zatının ayrılmaz parçasıdır. Allah'ın zatında mevcuttur. Bu tür şeylerle uğraşmanın bir yararı yoktur.

Güneş deyince ışığından ayrı düşünülemez ama ışık güneşin kendisi değil, bir özelliği, sıfatıdır. Mutezilenin sıfatları inkâr gerekçesi, biraz önce söylediğim sebebe dayanır. Eğer biz sıfatları da zatı gibi öncesiz kabul edersek o zaman kadim (yani öncesiz varlık olan Allah) çoğalmış olur. Bu ise tevhide aykırıdır. İşte sorunuzun basit yanıtı budur. Ama konu hakkında ayrıntıya girmek, bu köşenin boyutunu çok aşar.

Zekât özellikle fakir olan kimselere verilir
Soru: Okullara yardım anlamında yapılan bağışlar zekât yerine geçer mi? (M. B.)

Cevap: Zekât fakirlere verilir. Okullara malzeme almak için yapılan bağış zekât yerine geçmez. Ayrıca zekât gönül rızasıyla verilir. İstemeyerek verilen şey de zekât olmaz.