* Dünden devam

Şeyh Bedrettin, İznik’ten gizlice İsfendiyar Beyi’nin yanına gitmiş ancak ondan umduğunu bulamayınca Zagra’ya geçmiş. Nüfuzu gittikçe genişleyen Şeyh Bedrettin, önce Silistre’ye oradan da Dobruca’ya geçip Deliorman’a yerleşmiş. Buradan her yana devlet aleyhinde propaganda mektupları gönderdiği söylenir. Tehlikeyi gören Çelebi Mehmet, Börklüce Mustafa’yı Karaburun’da, Torlak Kemal’i Saruhan’da bozguna uğratır. Bu olaylardan ürken müritlerin birçoğu dağılır. Bayezid Paşa, bir tertiple Şeyh’i ele geçirip o sırada Serez’de bulunan Mehmet Çelebi’nin huzuruna götürür. Padişah, Şeyh’in işini bir bilim heyetine havale eder. Tartışma sonunda Mevlânâ Haydar Acemi’nin “Malı haram, kanı helal” fetvasıyla Şeyh Bedrettin, Serez’de asılarak idam edilir (823 H / 1420 M). Bazı kaynaklara göre Bedrettin ihtilalci değildi. Hasetçilerin dedikodu ve çekiştirmeleri üzerine Padişah Çelebi Mehmet, Bedrettin’i kendi üzerine geliyor sandığı için idam ettirmiştir (Şakaik-ı Nu’mâniyye çevirisi, s. 72-73; Keşfu’z-zunun: 1/443; Osmanlı Müellifleri, 1/39-40).

Şeyh Sofyalı Bali (ö. 960/1553) ile halifesi Nuruddinzade (öl. 981/1573) ve Aziz Mahmut Hüdayi (ö. 1038/1628) özgün görüşlerinden ötürü Bedrettin’i çok olumsuz biçimde nitelelemişlerdir. Bu eleştiri ve saldırıların asıl hedefi ise Bedrettin’in cisimlerin haşrini kabul etmemesidir. Buna karşılık Şeyhülislâm Ebussuud Efendi’nin babası Muslihud-din Yavsi, Şeyh’in bu yoldaki düşüncelerini yumuşak bir üslupla açıklar, hatta destekler. Ruhu’l-Beyan adlı tefsirin sahibi Bursalı İsmail Hakkı da (ö. 1137/1725) Bedrettin’i savunmuştur. Cisimsel dirilmeyi kabul etmeyen Bedrettin, bunun “insan türünün tamamen ortadan kalkıp yeni baştan topraktan bir insan doğarak ondan üremek suretiyle olmasını” mümkün görmektedir. Eğer nakiller doğru ise Bedretin’in siyasi davranışı yanlış olmakla beraber bilimsel üstünlüğü, birçok bilgin nezdinde kabul edilir. Özellikle fıkıh (hukuk) alanında o, bir derya olarak değerlendirilmiştir. Onu bazı noktalarda eleştiren kimi alimler, birçok noktada da alkışlamışlardır. Şeyh ile görüşen ünlü bilgin İbn Arapşah, onu bütün ilimlerde ve özellikle fıkıh ilminde derya gibi engin bir bilgin sayar.

YARIN: Şeyh Bedrettin’in şimşekleri üzerine çeken görüşleri.