Soru: İslâmın insan psikolojisine bakış açısı nedir? insan, diğer canlılardan ayrılıyorsa bedenin ve ruhun hastalanmaması için ne yapmalıdır? (Cem Fırat)

Cevap: İslâm'a göre insan, yeryüzünün en şerefli, Allah'a göre en değerli varlığıdır. Allah insanı en güzel biçimde yaratmış: "Andolsun, biz insanı en güzel biçimde yarattık" (Tin: 4), "Andolsun biz, Âdem oğullarına çok ikram ettik. Onları karada ve denizde (hayvanlar ve taşıtlar üzerinde) taşıdık. Onlan güzel rızklarla besledik ve onları yarattıklarımızın bir çoğundan üstün kıldık" (İsra: 70).

Bu ayetlerde insanın hem bedensel, hem de ruhsal yönden en güzel biçimde yaratıldığı ve Allah'ın insana çok değer verdiği, çok ikramda bulunduğu vurgulanmaktadır. İnsanı huzurlu ve mutlu yapan güven duygusu ve sevgidir. Dünya varlıklarından neye güvenilse bu, insana tam güven garantisi vermez, şu dünyada bir güven sağlasa da geçici güvendir. Yaşam, bu hayattan ibaret değildir.

Asıl yaşam sonsuz ahiret yaşamıdır. Öyle ise hem bu yaşamda, hem de sonsuz yaşamda insana tam güven sağlayacak varlık ancak kendisini Yaratan'dır. İnsan O'na inanıp dayanmakla tam güven duygusuna ulaşır.

Üç harf ile beş nokta
İnsanı insanlık düzeyine çıkaran sevgidir. Evren de Allah'ın, sevgisi sonucu var olmuştur. Şair, evrenin temelindeki bu ebedi sevgiye işaret etmek üzere şöyle demiştir:

Âdem'i Âdem eden üç harf ile beş noktadır
Âlemi âlem eden üç harf ile beş noktadır.
İbn Edhem Pâdişehken tâc-ü tahtın ter edüp
Edhem'i Edhem eden üç harf ile beş noktadır.
Ey Türabı yek nefeste on sekiz bin âlemi?
Âlem'i âlem eden üç harf ile beş noktadır.

Burada Adem'i hilafet makamına çıkaranın, İbrahim Edhem'i tacını, tahtını bırakmaya yönlendirenin, on sekiz bin âlemi bir anda topraktan var etmeye sebep olanın üç harf ile beş nokta, yani aşk olduğu anlatılmaktadır. Üç harf Arapça'da aşk kelimesini oluşturan ayn, şîn ve kaf harfleri, beş nokta ise şîn harfinin üzerindeki üç noktayla kaf harfinin üzerindeki iki noktadır.

Bir başkası da, "Mahabbetten Muhammed oldu hasıl, mahabbetsiz Muhammed'den ne hasıl" demiştir. Yani, "Hz. Muhammed'i, o yüce mevkiye çıkaran sevgidir. Kişide sevgi olmayınca adı Muhammed olmuş, ne çıkar" demek istemiştir.

Evet sevgi insanı mutlu yapar. Gönül güzeli sever. Ama dünyadaki tüm güzellikler geçicidir ve bu cüzi güzelliklerin hepsi bir güzelden kaynaklanır. Daha doğrusu tüm güzellikler, o ebedi güzelliğin görüntüleridir. Öyleyse en güzel sevgi, hiç solmayacak güzele olan sevgidir. Yani sevgilerin en güzeli, tüm güzelliklerin kaynağı olan Allah'ı sevmektir.

* Bu konuya yarın da devam edeceğim.