Soru: Sayın Süleyman Ateş, Yeni Ufuklar Neşriyat tarafından yayınlanmış olan Kuran-ı Kerîm Yüce Meali'nin 409. sayfasındaki Rum Suresi 55'inci ayetinde bahsedilen "berzah" kelimesinin anlamı nedir? (Mana Yılmaz)

Cevap: Mü'minun Suresi 74/99 -100'üncü ayetlerde, haktan yüz çeviren insanlardan birine ölüm gelip çatınca geriye bıraktığı ömründe güzel işler yapmak için bir daha dünyaya dönmeyi temenni edeceği fakat kıyamete kadar arkalarında bir berzah (engel) bulunduğu, geri dönemeyeceği belirtiliyor. Berzah, iki şey arasında bulunan engel, perde demektir. Râğıb'ın açıklamasına göre ahirette berzah insanın, kendisiyle yüce mevkiler arasında bulunan engeldir. Bu berzahı ancak sâlihler aşabilir. Mü'minun Suresi'nin 100. ayetinden, ruhun bedenden aynlışından yeniden bedenleneceği (ba's) güne kadar bedene dönmesine bir engel bulunduğu anlaşılmaktadır: "Nihayet onlardan birine ölüm geldiği zaman, 'Rabbim, der, beni geri döndürünüz! Ki terk ettiğim dünyada yararlı bir iş yapayım.' Hayır, bu onun söylediği bir sözdür. Ötelerinde, ta diriltilecekleri güne kadar bir berzah vardır." Bu ayeti, insanın hiçbir zaman dünyaya dönmeyeceği şeklinde anlayanlar da vardır. Biz bu kanaatte değiliz. Ayet, ruhun ayrıldığı bedene dönmeyeceğini ifade ediyor, dünyaya dönmeyeceğini değil. Dünyaya dönmek başka, bedene dönmek başkadır. Müfessirlerin çoğunluğuna göre kıyamet haşri dünyada olacaktır.

Belli bir zaman aralığı
Demek ki kıyamette insan, yeniden bedene sokulunca haşr alanına gelecektir. Bedensel hayata dönme ancak ba's ile yani yeniden diriltilmeyle olur. Bunu da ancak Allah yapar. Bu ayette, ruhun hiç dünyaya dönmeyeceği değil, tekrar bedenleneceği zamana kadar (yani iki ba's arasında) bir geçit, bir ara zaman bulunduğu anlatılmaktadır. Ayette ruhun ba'solunacağı (yeniden bedenlendirilip kaldırılacağı, bedensel yaşama getirileceği) kesindir. Ancak bu ba's hemen ölümün ardından değil, belli bir zaman aralığından sonra olacaktır. O belli zaman dolmadan ruhun arkasında, bedene dönmesine engel bir zaman (berzah) vardır. Cumhura göre ayette sözü edilen ba's, ahiret bedenlenmesidir. "Allah onu, onların kurdukları tuzakların kötülüklerinden korudu ve Firavun ailesini, azabın en kötüsü kuşattı: Ateş! Sabah akşam ona sunulurlar. Kıyamet koptuğu gün de, 'Firavun ailesini azabın en çetinine sokun!' (denilir)" (Mü'min: 45-46). Firavun ve adamlarının, yaptıkları kötülükler yüzünden kıyamete kadar sabah akşam ateşe sunulmakta olduklarını bildiren bu ayet, ruhların ölmediğini, sadece bedenden ayrılıp bedensiz yaşadığını, dünya hayatıyla kıyamet arasında kalan berzah hayatında nimet veya azap göreceğini kanıtlar.

* Bu konuya yarın da devam edeceğim.