Dünden devam

Semerkand’daki türbe ve rasathanesinin kapısında asılı bulunan levhada yazıldığı üzere, Uluğ Bey’in hesabına göre güneş yılı 365 gün 6 saat 10 dakika 4 saniyedir. Modern hesaba göre de bu süre 365 gün 6 saat 9 dakika 6 saniyedir. Uluğ Bey’in beş asır önce yaptığı hesapla modern hesap arasında sadece 58 saniyelik bir fark bulunmaktadır. Osmanlı denizcisi Piri Reis’in (1465-1554) yaptığı dünya haritası, devrine göre coğrafya dalında bir mucize sayılır. Piri Reis haritasında kıtaları, okyanusları ustalıkla yerlerine yerleştirmiş ve çeşitli bölgelerde yaşayan insan topluluklarının kültür yapısına, renklerine, özelliklerine işaret etmiştir.

Gazali’nin tespitleri
17. asırda Galile, batıda dünyanın döndüğünü söylediği için mahkemelerde süründürülürken ondan asırlarca önce İslâm âleminde bilim adamları dünyanın kendi ekseni ve güneş çevresinde döndüğünü kesin olarak biliyorlardı. Gazali (505H./1111M.), “Tuhfetu’l-Felasife (Filozofların Tutarsızlıkları)” adlı eserinin önsözünde “Dünyanın kendi ekseni ve güneş çevresinde döndüğünün 2x2=4 kadar kesin bir gerçek olduğunu” söylemektedir. Frankfurt Üniversitesi’nde, dünya çapında bir bilim adamı olan ve hem Almanya’dan hem de İslâm dünyasından ödüller almış bulunan Prof. Dr. Fuat Sezgin, Ahmed Fadlullah el-Ömeri’nin (700-749 H./1301-1349 M.) yazdığı ve hâlâ yazmalığını koruyan “Mesaliku’l-Ebsar fi Memaliki’l-Emsar” adlı eserinin aynen basımını yayınladı.

Ekvator’un uzunluğu
Fadlullah el-Ömeri, beşeri coğrafyayla ilgili olan bu ansiklopedik eserinde, “Arz iki kısma bölünür, ortada hatt-ı istiva (Ekvator) vardır. Dünyanın en uzun hattı Ekvator’dur. Ekvator’un uzunluğu [(100.000x1000)+32000] arşındır” der (Mesalikü’l-Ebsar fi Memaliki’l-Emsar s. 14-15). Ahmed bn. Fadlullah el-Ömeri’nin bu hesabına göre dünyanın çapı 70.000 kilometre uzunluğundadır. Bu çap, şimdiki dakik hesaplara göre 40.000 kilometre ise de 650 yıl önce, o zamanki imkânsızlık içinde yapılan bu hesaplama da yabana atılacak bir tespit değildir.

Devam edecek