Soru: İmanın şartlarından biri olan kadere inanıyorum ve yaşamımızın kaderimizde belli olduğunu da biliyorum. Merak ettiğim şey, hayatımızdaki en küçük ayrıntıların dahi kaderimizde bulunup bulunmadığıdır. Yani bir dersten alacağımız not kadar ayrıntı mevcut mudur kaderde? Değilse ne kadar ayrıntı vardır? Çünkü her dakika bir şeyler yapmak için uğraşıyoruz. Yoksa bütün çabalar boşuna mı? (Zafer Çimen)

Cevap: Değerli Zafer Çimen, kader iki yönlüdür. Biri Allah'a dönük yön, diğeri kula dönük yöndür. Allah'a dönük olan kader; yaratılış yasaları, insanın yaratılışı, vasıfları, temel karakteri, yetenekleri, ana-babası, ülkesidir. Bunlar Allah'ın seçimine bağlıdır, insanın bunda bir dahli yoktur. Bir de insanın eylemleri vardır ki bunlar da kaderdir. Bunların seçimi insana bırakılmıştır, insan düşünür, seçer ve bunları yapma gücünü Allah verir.

Her şey o aynada var
Allah insanı bir işi yapmaya zorlamaz. İnsan seçer, yaratan yine Allah'tır. İnsanın sorumluluğu seçiminden ileri gelir. Ama insanın yapacağı işleri Allah bilir. Allah'ın bilgi hazinesini bir aynaya benzetebilirsiniz. Ayna, karşısına düşen her objeyi gösterir. İnsanın yaptığı her iş ve eylem de Allah'ın bilgi aynasında görülür. Olmuş ve olacak her şey, en ince ayrıntısına kadar o aynada mevcuttur.

Ancak Allah'ın bilgisi zamansızdır. Bize göre 50 yıl sonra olacak işleri Allah bilir. Ama Allah'a göre öncelik sonralık yoktur. Öncelik sonralık biz zamanlı varlıklar içindir. Allah'ın bilgisini kendi bilgimizle karşılaştırırsak yanılırız. Bunu izahta zorlanırız. Bizim bilgilerimiz ve bilgi vasıtalarımız sınırlıdır. Algılama kapasitemiz sınırlıdır.

Sizin kendi seçiminiz
Kaderin ayrıntısını hiç kimse bilemez. Benden kaderin ayrıntısını sormayınız. Allah'ın bilmediği bir şey mi var? O'nun bilmediği, bize göre sonradan öğrendiği bir şey düşünülemez. O'nün bilgisi ezelde ne ise bugün de ilelebet de öyledir. Bilgisi bir bütündür, yeni yeni şeyler katılmaz. Çünkü bilmediği bir şey yoktur ki hâşâ bilgisine yeni şeyler eklensin. Dediğim gibi, O zamansızdır; öncelik, sonralık bize göredir. Şunu da vurgulamak gerekir ki Allah'ın bilmesi, sizi kendi seçiminizle yaptığınız işlere zorlaması anlamına gelmez. Sizin parmağınızı oynatmanız veya dersinize çalışıp çalışmamanız sizin seçiminize bağlıdır. Ama Allah seçiminizi ne yönde kullanacağınızı bilir. Çünkü O'nun bilgisi zamansızdır, olmuş ve olacak her şey O'nun bilgisinde mevcuttur. O, sonradan bir şey öğrenmez. Gerçeği Allah bilir.