SORU: “Kendi nefsini bilip öğrenen kişi, Rabbini hakkıyla bilir” şeklindeki hadis bizlere neyi anlatıyor? (Nil Özge)

CEVAP: Allah insana, amir âleminden olan nefis (ruh) nurunu vermiştir. “De ki: Ruh Rabbimin emrindendir” (İsra: 85), “İnsana kendi ruhumdan üfledim” (Hicr: 29) ayetleri ruhun değer ve şerefini gösterir. Peygamber de “Nefsini bilen Rabbini bilir” buyurmuştur. Hadisçiler bu rivayeti asılsız görürler. Ancak tasavvuf kitapları bu sözle doludur. İbn Arabi, “Hadis rivayeti açısından bu söz sahih olmasa da biz keşif yoluyla bunun hadis olduğunu biliyoruz” (Fusus: 1/145) demiştir. İnsanın ruhu, Hakk’ın görüntü aracıdır. Ruh, doğrudan değil, cisimlere bürünerek görünür. Allah’ın sıfatını en iyi gösteren, insandır. Çünkü Allah insana kendi ruhundan üflemiştir. Nefis, fizik bünyede bulunan ruhtur. Yüce Allah, mülk ve melekutunun (fiziksel ve ruhsal âlemlerin) gizemlerini ve ceberut (hükümranlık) âleminin harika sıfatlarını insana lütfetmiştir. En büyük mucize olan insan, tüm âlemin kopyası, özüdür. Yüce Hak, kendi isim ve sıfatlarını en güzel biçimde insanda göstermiştir. Bundan dolayı hem Tevrat’ta hem de Peygamberimizin hadisinde Allah’ın, insanı kendi suretinde yarattığı belirtilmiştir.

Bu gözle kendi nefsini düşünen ve bilen kimse, Rabbinin kendisinde tecelli ettiğini görerek O’nun aşkıyla mest olur. O zaman Şeyh Galib’in deyişiyle kendisinin “Bir genc-i mutalsam: Sihirli bir hazine”, “Zübde-i âlem: Evrenin özeti” olduğunu anlayarak nefsine hayran kalır. Nefsine bakarken artık kendisini değil, Rabbini görür. İbnu’d-Debbağ’ın deyişiyle: “Bu haberin hakikatini anlayabilmek için nefsi eğitimlerle, ibadetlerle yüceltmek gerekir, nefsini temizlemeyen nun hakikatini bilemez. Nefis de ancak tam bir kalp riyazetiyle (eğitimiyle) temizlenebilir. Tezkiye (arındırma, temizleme) ile kalp arınır, saf, şeffaf olur. Şeffaflığı sonucunda kendi kendisini görmeye başlar. Böyle olunca Yüce Hak’tan zatına görünen ışıkla kendisinin, Hakk’ın varlığının bir kopyası olduğunu bilir. Kendisinde bulunan mükemmelliğe hayran kalır. Gönül temizliği ne denli artarsa idraki, sırlara vakıf olması ve keşfi de o derece artar. İdraki arttıkça harika sanatların en değerlisi olan külli cemal kendisine görünmeye başlar (bu mertebeye cemal âlemi denilir) ve görünen bu âleme âşık olur. O aşk ile ilerler ve güzelliği yaratan Yüce Hakk’ın sevgisine yükselir.”