Soru: İsra Suresi'nin tefsirinde, "Süleyman Mabedi bir harabeden ibaret olup adı Mescid-i Aksâ değildi. Hz. Ömer döneminde Süleyman Mabedi'nin yerine yapılan mescide Mescid-i Aksâ denmiştir" ifadesi yer alıyor. Siz ise bir yazınızda, "Mescid-i Aksâ'yı, Kabe'den asırlar sonra Hz. Süleyman yaptırmıştır" diyorsunuz. Söz konusu mabedi Hz. Ömer mi, Hz. Süleyman mı yaptırdı? (Osman Melik)

Cevap: Mescid-i Aksâ denilen Ömer Mescidi'nin aslını Hz. Süleyman yaptırmıştır. Ama bu mabedin adı elbette Mescid-i Aksâ değildi. Çünkü mescit kelimesi Arapça olup secde edilecek yer demektir. Mescid-i Aksâ, uzak mescit demektir. Doğal olarak Süleyman Mabedi'nin ismi İbranice'ydi. Fakat halk arasında Süleyman Mabedi, Mescid-i Aksâ olarak bilindiği için söz konusu yazıda, bu ismi kullandım. Kastım, Ömer zamanında yapılan mescit değil, Süleyman tarafından yapılan mabettir.

"İyilik ederseniz, kendinize iyilik etmiş olursunuz. Kötülük ederseniz, o da kendi aleyhinizedir. Son taşkınlığınızın zamanı gelince (yine öyle kullar göndeririz) ki, yüzlerinizi kötü duruma soksunlar (üzüntüden suratlarınızın asılmasına sebep olsunlar) ve ilk kez girdikleri gibi yine Mescid'e (Kudüs'e) girsinler ve ele geçirdiklerini mahvetsinler" (İsra: 7) ayetinde mescit, Kudüs anlamında kullanılmıştır. Fakat surenin başında geçen, Hz. Peygamber'in yürütülüp götürüldüğü Mescid-i Aksâ (Uzak Mescid) ile nerenin kastedildiği meçhuldür. Çünkü burada sadece birinci ayette, İsrâ (yürütme) olayı anılmakta fakat hiçbir ayrıntı verilmemektedir. Ardından da İsrailoğulları'na kitabın verildiği, taşkınlıkları yüzünden düşman işgaline uğradıkları, kitaplarında kendilerine taşkınlıklarını sürdürdükleri takdirde tekrar düşman saldırısına uğrayacakları, düşmanın Kudüs'e girip kentin altını üstüne getirecekleri şeklinde uyarıldıkları anlatılmaktadır. İşaret edilen uyarı, kitaplarında İsrailoğulları'na yapılmış olan uyarının anımsatılmasıdır. İsrâ olayıyla ilgisi yoktur. Öyle ise İsrâ olayında geçen Mescid-i Aksâ neresidir? Kasıt Süleyman Mabedi midir? Ezrakî'ye göre Mescid-i Aksâ Kudüs'teki Süleyman Mabedi değil, Arafat bölgesinde Cirane'de bulunan bir mescittir.

Peki ama Süleyman Mabedi'ne niçin bu isim verilmiştir? Hz. Ömer, eski Süleyman Mabedi'nin yerine bir mescit yaptırmıştır. Mescid-i Aksâ adı, eski Süleyman Mabedi'nin bulunduğu yerin güney kesiminde yapılmış olan camiye verilmiştir. Bazılarına göre bu cami, başlangıçta Justinian tarafından yaptırılmış bir kiliseydi. Sonraki dönem Arap yazarlarına göre de bu cami, Halife Abdülmelik tarafından yaptırılmıştır. Aslında bu ifade, Justinian kilisesinin, esaslı bir onarımıyla camiye dönüştürüldüğü anlamına gelir. (Bkz. İslâm Anksiklopedisi, Mescid-i Aksâ maddesi.)