* Dünden devam
Kuran-ı Kerim'de her kelime birbiriyle son derece uyumlu ve mütenasiptir. "Yıkayınız" fiilinden sonra gelen iki tümleçten ilki nasıl bir tek uzvu, ikincisi iki uzvu (yani iki el-kolu) gösteriyorsa, "mesh ediniz" fiilinden sonra gelen iki tümleçten de birincisi bir tek uzvu, ikincisi iki uzvu (iki ayağı) göstermektedir. Eğer "erculikum: ayaklarınız" tümleci, "vucûhekum: yüzleriniz"e atfedilmiş olsa bu ahenk ve tenasüp bozulur ki bu, Kuran'ın bilinen mucizevi ahenk ve üslubuna aykırı olur.

"Erculikum" kelimesi, lamın kesriyle de fethiyle de okunmuştur. Kesriyle okuyan, kelimeyi hemen kendinden önceki "biruûsi-kum" kelimesine atfetmiş olur. Bu takdirde mana, "mesh edin baslarınızı ve aşıklara kadar ayaklarınızı" demektir. Bu durumda ayakları mesh ermek farz olur. İmam Taberî bu kıraati ve dolayısıyla bu anlamı tercih ettiği gibi Peygamberimizin dördüncü göbekten torunu olan İmam-ı Cafer-i Sadık mezhebinin mensupları da ayeti böyle anlamışlardır. Ayetin siyakından (bağlamından) da bu mana anlaşılıyor.

Tutarlı görünmüyor
Fakat bazıları "erculikum"u, daha önce geçen "fağsilû" fiilinin tümleçlerine bağlarlar. Bunlara göre "erculikum: ayaklarınız", kendisinden hemen önceki "vemsehû: mesh ediniz" fiilinin tümleci değil, daha önceki "fağsilû: yıkayınız" fiilinin tümlecidir. O takdirde mana, "yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi yıkayınız, başınızı mesh ediniz ve aşıklara kadar ayaklarınızı yıkayınız" sekline girer ki, Arapça gramer bakımından bu mana tutarlı görünmüyor.

"Erculikum" kelimesini bu şekilde nasb ile okuyanlar varsa da cer ile okuyanlar çoğunluktadır. Abdullah ibn Abbas, Peygamberimizin iki torunu Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin, Peygamberimizin Medine'deki hayatı boyunca on yıl kendisine hizmet etmiş bulunan Enes ibn Mâlik, Medine'nin ünlü kurrâsı Ebu Cafer Yezid ibn Ka'ka, Şa'bî, İkrime, Katâde, Alkame, Hasan-ı Basrî, Ameş, Mücâhid ve Dahhâk kelimeyi hep cer ile okumuşlardır.

Yıkama yanlıları, ayakları yıkamanın icma ile sabit olduğunu söylerler ki bu doğru değildir. Çünkü Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Enes ibn Malik ve daha birçok sahabi ve tabiî, ayakların mesh edileceğini söylemişlerdir. Bir asırda bir kişi dahi bir meseleye muhalif kalırsa o konuda icma (konsensüs) olmaz. Peygamber'in torunlarının muhalif kaldığı yıkama meselesinde nasıl icmadan söz edilebilir?

Anlatıma katkısı yok
Kaldı ki "erculikum" kelimesini nasb ile okuyanların bir kısmı da yine kelimeyi, daha önceki fiilin tümleci olan "vücûh: yüzler"e değil, kendisinden hemen önceki "biruûsi-kum" tümlecinin mahalline bağlayarak nasb ile okumuşlardır. Çünkü "biruûsikum"deki bâ zaidedir (vurgu için gelmiş bir harftir, temel anlama katkısı yoktur. Kaldırıldığı zaman da aynı anlam çıkar). Ru'ûs, nasb yerinde, "vemsehû" fiilinin mef'ûlü(tümleci)dür. "Er-culikum"de ru'ûs'un mahalline atfen mansub olur ki bu kıraate göre de ayette emredilen, ayakların mesh edilmesidir.

Peygamber'in, çıplak ayakları üzerine mesh ettiğine dair rivayetler varsa da hadislerin çoğu, onun, ayaklarını yıkadığını ifade etmektedir. Dediğimiz gibi Caferiyye şîası, "erculikum: ayaklarınız"ı meksur okuyup, Allah Elçisi'nin ayaklarını mesh ettiğine dair hadisleri, çıplak ayaklan üzerine mesh ettiği şeklinde yorumlar ve çıplak ayağa mesh etmenin farz olduğunu söylerler. Şimdi iki tarafın da dayandığı hadislerden örnekler verelim:

"Abdul-Melik ibn Meysere, Nizâl'in şöyle dediğini anlatıyor: Ali'yi gördüm, öğle namazını kıldı, sonra Rahbe'de insanlar(a öğüt vermek, vaaz etmek) için oturdu. Su getirildi, yüzünü, ellerini yıkadı, başını ve ayaklarını meshetti. 'Abdestli olanın abdesti budur' dedi" (Taberî, Câmiu'l-beyân: 6/72). Bu rivayetten anlaşıldığına göre abdestli olan, her namazda böyle hafif abdest alır, ayaklarını yıkamasına gerek olmaz ama abdestsiz olan ayaklarını yıkar.

Yarın: Su bulamadığınız takdirde toprağa teyemmüm edin.