SORU: Kur'an'da yer alan cennet ve cehennem tasvirlerinden çoğu kişi bu iki mekânın maddi boyutta olduğunu, özellikle erkekler kendilerine hurilerin verileceğini, cennette sütten ırmaklar olacağını düşünüyor. Bu bakış açısıyla cehennem tasvirlerine bakarsak insanın sürekli yanacağını anlarız.

Ben cennet ve cehennemi mekân değil, bilmediğimiz boyutlar olarak düşünüyorum. Bence cennet, bu dünyada Allah'ın takdirini kazanıp, diğer bir boyutta varlığımızı sürdürmek, cehennem de bir üst boyuta geçemeyip, dünyevi varlık olarak hayatımıza son noktanın koyulmasıdır. Bundan büyük bir ceza olabilir mi? Böyle farklı düşünmek insanı günaha sokar mı?

CEVAP: Biz Kur'ân'in anlatımlarına inanırız. Ancak Kur'ân, cennet nimetlerinin ve cehennem azabının, dünya nimet ve azabından çok farklı olduğunu vurgular. Bakara Suresi'nin 25. ayetinde, "Cennetteki rızkların dünyadakilere benzer verildiği" belirtilmektedir.

Kur'ân yorumcularının bir kesimine göre ahirette verilecek rızıklar, meyveler, şekil ve ad bakımından dünyadaki meyvelere benzer fakat tat ve lezzetleri değişiktir. Ayetin içeriğinden, bu açıklamanın daha güçlü ve tutarlı olduğu anlaşılmaktadır. İnsanlar, ancak alışık oldukları şeyleri kavrayabilirler.

"Dünyadakine benzemez"
Başka ayetlerde de cennet hep nar, hurma, kuş eti, birbirine girmiş ağaçlar, zencefil, kâfur, misk, divanlar, yastıklar, dolaşıp hizmet eden güzel kızlar ve delikanlıların bulunduğu bahçe şeklinde tasvir edilir. Ibn Abbâs, "Cennette bulunan şeylerin, isimlerinden başka hiçbir şey, dünyadakine benzemez" demiştir. Cennetteki nimetlerin mahiyeti başkadır. Onlar saf nimettir, dünyadakilerin hakikatidir. Dünyadaki meyveler, onların gölgesi durumundadır. O meyveler, insanın hakikatine verilmektedir. O bahçeleri ve meyveleri, insanın amelleri yapmıştır. Aynı zamanda orada inananlara, tertemiz eşler vardır. O güzel kızların ahlâkları da en yüksek ahlâktır.

Kur'an'da bir erkeğe 70 veya bilmem kaç huri verileceğinden söz edilmez. Ancak cennetliklere, kendileriyle yaşıt eşler verileceği belirtilir. Cennetlik erkekler çoğul olarak anıldığı için onlara verilecek huriler de çoğul yapılmıştır. Bu, tıpkı "uzaylılar ve hanımları" ifadesine benzer. Bu cümle bir uzaylının birkaç hanımı olduğu anlamına gelmez, her uzaylı ve hanımı anlamına gelir. Burada erkeklerle kadınlar arasında bir adaletsizlik yok, tam denge vardır. Erkeklere ayrıcalık yoktur. Cehennem ateşi de dünyadaki yakıtlardan değil, insanın kendi eylemlerinden oluşan, mahiyetini bilmediğimiz ateştir. Pir Sultan'in dediği gibi: "Cehennem dediğin dal odun yoktur, insan ateşini bile getürür."