Soru: Fransa'nın milli geliri 1,5 trilyon dolar. Buna karşılık 53 İslâm ülkesinin milli geliri, Fransa'nın milli gelirinden 100 milyar dolar azdır. İslâm ülkelerinin geri kalmışlığında, dinin yanlış anlaşılması mı, yoksa bizim bilmediğimiz nedenler mi var? Neden bir tane bile kalkınan İslâm ülkesi yok? (Ali Kaygusuz / Bolu)

Cevap: Geri kalmışlığın sosyo-psikolojik birçok nedeni var. Bunun tek sorumlusu olarak dini göstermek çok yanlış. İslâm, iki günü birbirine eşit saymayı aldanmışlık görmektedir. İslâm'ın temel ibadeti olan namaz ve hacda dahi hareket vardır. Geri kalmışlığımızın elbette temel nedenlerinden biri, dini yanlış yorumlayarak ayrıntılara boğmamızdır. Ama tek neden bu değildir. Din çalışmayı emrederken kendimizi fatihlerin çocukları görerek askerlikten başka işleri yapmayı kendimize yakıştırmamışız, ticareti, esnaflığı, sanatı hep gayrimüslim tebaaya bırakmışız. Daha önce medeniyet ve teknolojide batıdan çok ilerideyken Avrupa'da salt bilime dönüşün sonucu rönesans ve reform yapılıp Avrupa köhne kabuğunu çatlatırken biz fütuhatın verdiği onur, gurur ve rehavetle kara askerliğinden başka bir şeyi düşünmez olmuşuz. Medreseler asırlar boyu bin yıl önceki kitaplara hiçbir şey katmadan onları yineleyip ve ezberletip durmuş, çağdaş ilimlerde bir gelişme olmadığı gibi dini ilimlerde de gelişme değil, gerileme olmuştur. Ve işte bugünkü duruma düşmüşüz.

Bilime verilen değer
Fakat artık uyanış başlamıştır. Bir sırdan beri bu uyanış gitgide hızlanmaktadır. Ama elbette batı da asırlar içinde kazandığı ivmeyi durdurmaz. Onların yerinde sayıp gerileyeceği, bizim onları geçeceğimiz hayallerini bırakıp var gücümüzle onların ulaştığı seviyeye ulaşmak için koşar adımlarımızı sıklaştırmalıyız. Kur'ân'ın dediği gibi çalışmalıyız, çalışmalıyız. Bu münasebetle Kur'ân'ın çalışmaya bilime verdiği değeri anımsatmakta yarar vardır.
Daha önce bu konuda bir okurumdan aynı mealde gelen bir soruya şu cevabı vermiştim: Bu sorunun cevabına Ziya Paşa'nın bir beytiyle başlamak istiyorum:

İslâm imiş devlete pâ bend-i terakki,

Evvel yok idi işbu rivayet yeni çıktı.

Ziya Paşa diyor ki: Devletin ayağını bağlayıp geri kalmasına İslâm'ın neden olduğu söyleniyor. Daha önce böyle bir söz yoktu. Bu, yeni ortaya atılmış tutarsız bir sözdür. Evet, doğrudur. İlk ayeti okuma emriyle başlayan, bilimin aracı olan kaleme, kalemle yazılan satırlara, kitaplara yemin edilerek ilmin değeri; bilenlerle bilmeyenlerin bir olamayacakları, ancak bilgin kulların Allah'a gereğince saygılı olacakları vurgulanan ilâhi bir kitap ve onun getirdiği, çalışmayı ibadet sayan bir din nasıl insanların geri kalış nedeni olarak gösterilebilir?

Yarın: Neml Suresi'nin 88. ayetinde hangi bilgiye işaret ediliyor