Soru: Hz.Peygamber döneminde yaşamış ve hadislerini sahih diye kabul edebileceğimiz din bilginleri kimlerdir? Müslim, İman, Kenzu'l-Ummal, Fedail,Tirmizi, Buhari, Enbiya, Edep, Zühd, Birr, Taberani, Beyhaki, el-Mu'cemu'l-Evsat, Ebu Davud, İbn Mace, Ahmed Hanbel, Şatibi gibi isimler güvenilir kişiler midir? (Aydın Ezel)

Aynı mahiyette Danimarka'dan bir soru daha geldi. Murat Kaya adlı bu okurum şunu soruyor: "Genel olarak Kütüb-i sitte ve sizin gerçek olmadığını söylediğiniz hadislerin bir çoğunu okuyorum. Peki bu kitaplarda yazanlara inanmamam mı gerekiyor? Eğer durum böyle ise gerçek bilgileri nerede bulabilirim?"

Cevap: Sayın Aydın Ezel'in hadis koleksiyoncusu sandığı isimler içerisinde sadece ikisi kişi ismidir. Diğerleri kitap ve kitabın bölüm isimleridir. Müslim, hadis derleyicisidir ama kitabının adı haline gelmiştir. İman ise Müslim'in yazdığı Sahih adlı eserin bir bölümüdür. Kenzu'l-Ummal bir hadis mecmuasıdır. Fedail, hadis kitabının bir bölümüdür. Tirmizi ve Buhari, ünlü hadis bilginleridir. Ama Enbiya, Edep ve Birr; Buhari'nin Sahih adlı kitabının bölümleridir. Taberani hadis derleyicisi, el-Mu'cem ise onun derlediği hadis mecmuasıdır. Bunun küçüğü, ortası büyüğü vardır. Büyüğünün adı el-Mu'cemu'l-Kebir'dir. Okurumun yazdığı, orta büyüklükteki mecmuadır. İbn Mace ve Ahmed ibn Hanbel ise ünlü hadis derleyicilerindendir.

Bir kesinlik yoktur
Hadis koleksiyonları içinde en güvenilir olanı, sırasıyla önce Buhari, sonra Müslim, Ebu Davud, Nesai, İbn Mace, Tirmizi gelir. Fakat şunu belirtmek gerekir ki, az miktardaki mütevatir hadisler dışında hiçbir hadisin, Peygamber'in ağzından çıktığı veya aynı biçimde çıktığı hakkında bir kesinlik yoktur. Hadislere zaman içinde insanların kendi düşünceleri ve yorumlan karışmış, zaten birçoğu da yeni çıkan olaylara destek bulmak için üretilmiştir. Bu bakımdan hadisin geçerliliğinde iki şart aranmalıdır:

1- Metninin, Kur'ân'a ters veya ekleme hükümler taşımaması, yani Kur'ân'a uygun olması,

2- Rivayet (aktarım) zincirinin kopuksuz ve sağlam olması.

Bu şartı taşıyan hadisler de Kur'ân'dan sonra İslâm hukukunun ikinci kaynağıdır. Kur'ân yasa, hadisler yönetmelik durumundadır. Yasaları açıklamak için yapılan yönetmelikler, yasaların temel içeriğine aykırı olamaz. Aykırı olursa yasa değil, yönetmelik değiştirilir. Yani Kur'ân'a aykırı bir hadisin dini bir değeri yoktur.