Soru: Kur'ân'da hükmünü, geçerliğini yitirmiş ayetler var mı? Çevremdeki kişilerden duyduğuma göre Al-i İmran Suresi'nin 7'nci ayetinde muhkem ve müteşâbih ayetlerden bahsediliyormuş, nâsih ve mensûh ayetler varmış. Kur'ân'da Kadir Gecesi haricinde hiçbir kutsal gecenin bulunmadığı ve Miraç'in da peygamberimizin rüyası olduğu belirtiliyormuş. Bunlar doğru mu? (Hakan Duman)

Cevap: Tarihsellik, tarihle ilgili bir olgu demektir. Filozoflar tarihselliği çeşitli biçimlerde tanımlamışlardır. Hegel'e göre tarihsellik kavramının iki anlamı vardır: 1- Geçmişte olup biten her şeyin, geçmişte kalmasına rağmen etkisini devam ettirmesi durumudur. 2- Tarihsellik, o çağı yapan etkinliktir. Kur'ân'ın tarihselliği, hükümlerinin, tarihin belli dönemindeki toplum şartlarından kaynaklanan ve o ortam içinde geçerli olabileceği görüşüdür. Bu hükümler, tarih yapan insanlığın belli bir toplumunun, belli bir zaman süreci ve belli ortam içinde gerçekleştirdiği olgulardır.

Tarihsel hükümler
Bunlar o zaman için geçerlidir, bugün başka şartlar ve ortamlar oluştuğu için o hükümler aynen uygulanamaz. Ancak o ortam düşünülür, o ortam ve şartlar için Kur'ân ne hüküm vermiş ve bu hükümlerle neyi gerçekleştirmeyi, nereye varmayı amaçlamışsa bugünün şartları içinde o amacı gerçekleştirecek başka hükümler benimsenmelidir. Önemli olan, o hükümlerin salt anlamı değil, ruhudur.

Bugün, İkbal ve Fazlu'r-Rahman gibi bazı düşünürler bu görüşü benimsemişlerdir. Kur'ân'ın hükümlerini ikiye ayırmak gerekir. Bir kısmı, Hz. Peygamber'in kendi özel hayatı ve zamanı için geçerlidir. Bunlar salt tarihseldir. Bugün uygulamak mümkün değildir. Mesela: "Ey inananlar, siz Elçi ile gizli konuşacağınız zaman bu gizli konuşmanızdan önce bir sadaka verin. Bu, sizin için daha hayırlı ve daha temizdir. Şayet (sadaka verecek bir şey) bulamazsınız, Allah bağışlayandır, esirgeyendir. Gizli konuşmanızdan önce sadaka vermenizden çekindiniz mi? Çünkü yapmadınız. Allah da sizi (bundan) affetti. Artık namazı kılın, zekât verin, Allah'a ve Elçisine itaat edin. Allah yaptıklarınızı bilmektedir" (Mücâdele: 104/12-13).

Birinci ayet, Hz. Peygamber'le cemaat içerisinde gizli konuşmak isteyenin, bu konuşmasından önce bir sadaka vermesini emretmekte, ikinci ayet ise bunu uygulamakta zorlananlara hüküm hafifletilmektedir. Bu, ancak Peygamber hayattayken yapılabilir. Bugün bu ayetleri uygulama imkânı yoktur. (Devam edecek)