Prof. Dr. Mehmet Paçacı, dünkü yazımda belirttiğim mesih kelimesi hakkındaki açıklamasını şöyle tamamlıyor: "Müslüman toplumlar da büyük kültürel, ekonomik ve siyasi başarılarından sonra 19. ve 20. yüzyılda son derece baskılı bir başka Helenleştirme rüzgârıyla karşı karşıya kaldılar. Biz buna daha çok batılılaşma diyoruz. Tıpkı bugün nasıl doğunun bütün şehirleri, baü uygarlığının doğduğu büyük şehirlerin birer kopyası olmuşsa ikibin yıl önce de doğudaki şehirler kısa zamanda Atina'ya benzer hale gelmişti. İskender, ele geçirdiği doğu topraklarında kendi adına şehirler yaptırmış, daha önce varolanları da birer Helen şehri haline getirmiştir.

İskender'in adına kurulan İskenderiye'de büyük Yahudi cemaati yaşamaktaydı. Burada Fransız sömürgecilerin, kuzey Afrika'da Arapça'ya karşı gerçekleştirdikleri uygulamanın bir benzeriyle o yıllarda İbranice karşılaşmıştı. Birkaç nesil içinde bu cemaat, İbranice kitapları okuyamaz olmuş, yerine Yunanca felsefe kitapları okunur hale gelmişti. Sonunda okunabilmesini sağlamak amacıyla Tevrat'ın Yunanca'ya çevrilmesi zorunluğu doğmuştu."

* Hz. İsa doğduğunda İsrailoğulları siyasi ve kültürel açıdan ne durumdaydı?
Yahudiler'in, Yunan kültürünün bu baskılı döneminde kısa süren bir egemenliği olmuştur. Suriye Helenleri'ne karşı yapılan bir isyanla (M.Ö. 167) başlayan Haşmoni hanedanı, Ferisiler ve Sadukiler adlı iki siyasi dini parti arasındaki çekişmeler sebebiyle zayıfladı. Romalılar Kudüs'ü kuşattığında iç çatışmalar sürüyordu. Bu sırada İsrailoğulları, Romalı askerlerin çizmelerini ve kılıçlanın Mabed'te gördü.

Daha sonra Herod'la birlikte Filistin'de unvanı kral olan fakat gerçekte iktidarlarını Romalılara borçlu yöneticiler hükümet ettiler. Hz. İsa'dan biraz önce Filistin'de siyasi ve kültürel durum, ana çizgileriyle böyleydi. Hz. İsa döneminde ise önce Herod'un üç oğlu, Filistin'i paylaşarak yönetmiş, daha sonra da Roma, Filistin'i kendi valileriyle yönetmeye başlamıştı (Salomon Grayzel, A History of the Jews, Philadelphia; The Jewish Publication Society of America, s. 13-106, 1952).

* İsrailoğulları içinde bölünmeler, gruplaşmalar ve sürtüşmeler var mıydı?
Ferisiler, Yahudiliği şeriat merkezli bir din olarak görmüşler ve şeriatın kurallarını çok katı bir biçimde yorumlamışlardır. Din kurallarını toplumsal alanda ve yönetimde uygulamayan hükümdar Herod'a karşı çıkmışlardır (John L., McKenzie, Dictionary of the Bible, London Collire MacMillan, s. 668, vd., 1965). Sadukiler ise üst düzey din adamlarını oluşturuyorlardı. Geleneği (rivayeti) reddetmişlerdir.

Yarın: Apokaliptik kültür nasıl doğdu?