SORU: Tarikatta gavs, gavs-ı azam, kutup, kutbul-aktab makamları var mı? Varsa görevleri nedir? Bu makamların hadislerde delili bulunuyor mu? Böyle makamlar yoksa bunlar nereden çıktı? (Cerrah Gökhan)

CEVAP: Tasavvufun gerçeğini öğrenmek istiyorsanız “İslâm Tasavvufu” adlı eserimi okumalısınız. Size özetle şunları söyleyebilirim: İslâm’da tevhit esastır. Evrenin tek yaratıcısı ve yöneticisi Cenabı Hak’tır. İslâm tasavvufu da Kur’ân’ın ruhundan kaynaklanmıştır. Ancak zamanla bu akıma yabancı kültürlerden çok şey karışmıştır. Tasavvuf, ilk dönemlerde saf zühd hareketiyle başladı. Sonra bu hareket git gide örgütlenerek tarikatlara dönüştü. İlk dönemlerde yani Cüneyd, Tüsteri, Fudayl gibi Hicri 3’üncü ve 4’üncü asır mutasavvıflarında öyle bugünkü anlamda tasavvuf terimleri henüz tam gelişmemişti. Yine 3’üncü ve 4’üncü asır mutasavvıflarının kitaplarında umena, evtad, revasi, nakib gibi Kur’ân terimlerinin manevi yöneticiler anlamına çekildiğini görüyoruz. Ayrıca sağlamlığı çok tartışmalı olan bir hadis de bu yoruma dayanak yapılmıştır. Bu derecelendirme daha çok Hakim-i Tirmizi’nin Hatmu’l-Evliya adlı eserinde görülmektedir ki ondan sonra tüm tasavvuf kuruluşlarına egemen olmuştur.

İnsanlardan belayı savar

Hakim-i Tirmizi’ye göre velilerin çeşitleri: “Yeri döşedik ve oraya ravasi (sabit dağlar) yerleştirdik” (Kaf Suresi: 7). Bazı mutasavvıflara göre ayette geçen arz, görünür âlemde yer yuvarlağı anlamına gelirse de hakikatte yaratıklar, ravasi de velilerdir. Allah, yarattığı yer yuvarlağını görünürde yüksek dağlarla tutmuştur. Hakikatte ise Allah, yaratıklarını velilerle tutar, onlarla insanlardan belayı savar. Velilerin üstünde evtad, evtadın üstünde revasi vardır. Bir felaket zamanında kulların başvuru yeri evtad, evtadın başvuru yeri de revasidir. Revasi, seçkin velilerdir. Revasiyi kutup yönetir. Kutup, bütün velilerin üstündedir. Bu görüş, Hz. Peygamber’e bağlanan bir hadise dayandırılır: “Bu ümmet içerisinde kırk kişi İbrahim karakteri üzerinde, yedi kişi Musa karakteri üzerinde, üç kişi İsa karakteri üzerinde, bir kişi de Muhammed karakteri üzerinde bulunur. Bunlar karakterlerine göre insanların efendileridir.”

Devam edecek