Soru: Hayatın beş tabakası olduğu görüşü, Kur'ân ve hadise dayanır mı? (Emrah Uysal)

Cevap: Daha önceki bir yazımda belirttiğim üzere hayatın beş tabakası olduğu, falan filan boyutları bulunduğu şeklindeki görüşler ne Kur'ân'a, ne de Peygamber sözüne dayanmaz. İnanç ancak ayete ve kesin Peygamber sözüne dayanır. Bu beş boyut meselesi aslında İslâm tasavvufundaki Hazarât-i Hams (beş mertebe) Teorisi'nden kaynaklanmaktadır. Hazarât-i Hams (beş mertebe) şudur: İbnu'l-Arabî ve ondan sonrakilerin vahdet-i vücutçu (Varlık Birliği) tezlerine göre Allah'ın isim ve sıfatlarının bir görüntüsü olan bu cihan, beş mertebede oluşmuştur.

Allah'ın zatının ve sıfatlarının sonu olmadığı gibi cihanın da sonu yoktur. Çünkü cihan, Allah'ın isim ve sıfatlarının aynasıdır. Demek ki, âlemler de sonsuzdur. "O, her gün başka bir şandadır" (Rahman Suresi: 29) ayeti gereğince Tann işlerinin sonu yoktur. Allah, kudretinin yüceliğinden, bir kuluna aynı surette iki defa görünmez, iki kuluna da bir surette görünmez. Yalnız âlemlere toptan on sekiz, parça parça on sekiz bin demişlerdir. Bunlar itibaridir. Bütün bu sonsuz âlemler, beş mertebe içinde bulunur:

1- Birinci mertebe, gayb-i mutlak (muüak gizlilik) mertebesidir. Bu mertebeye gayb-ı mutlak, la te'ayyün (şekilsizlik) âlemi, Ümmü'l-Ki-tab (Ana Kitap), basit nokta, gayblann gaybı gibi isimler de verilir. Bu mertebede ne isim, ne resim, ne sıfat, ne sıfatlanan vardır. Bu mertebede asla şahadet âlemi yoktur. Bu mertebede Allah tam kemal halindedir, henüz isim ve sıfatlar dairesine inmemiştir. Bütün şekil isimleri Hakk'ın zatında yok olmuştur: "İnsana, hiç anılan bir şey olmadığı bir zaman geldi mi?" (İnsan Suresi: 1). "Allah vardı, kendisiyle beraber bir şey yoktu" (Keşfu'l-Hafâ, 130).

2- İkinci mertebe Ceberut âlemi, ilk te'ayyün (ilk belirlenme, biçimlenme) ilk tecelli (ilk görüntü), akl-ı evvel (ilk akıl), ilk cevher, Hakikat-i Muhammediyye (Hz. Muhammed'in hakikati) mertebesidir. Bunlar hep aynı mertebeye verilen isimlerdir. Ummu'l-Kitab mertebesinde toplu olan varlık, bu makamda açılmış, detaylanmıştır.

3- Üçüncü mertebe, melekût âlemidir. Buna misal âlemi, vahidiyyet (teklik), ikinci te'ayyün (belirlenme, biçimlenme), ikinci tecelli (görüntü), sidretu'l-muntehâ (son fidan), emir âlemi (oluş alemi), küçük berzah ve tafsil (ayrıntı) âlemi de denir. Bu âlem, şahadet âlemine yakın gayb-i muzaf (göreceli gayb) âlemidir. * Devam edecek

Duyuru: Bugün ve yarın saat 13.30'dan itibaren Sultanahmet Camii'ndeki Kitap Fuarı Yeni Ufuklar Standı'nda kitaplarımı imzalayacağım. S. A.