Soru: Dinimiz, insanlığın Hz. Adem ve Havva soyundan geldiğini söylüyor. Hz. Adem'in Allah'ın peygamberi olduğunu biliyorum. Ancak bilimsel kazılarda bulunan kanıtlardan, mağara duvarlarına yapılan resimlerden anlıyoruz ki, ilk insanlar mağaralarda yaşayan, avladıkları hayvanları çiğ yiyen, ateşe, yıldırıma, güneşe taparlardı. Söylemeye dilim varmıyor ama Hz. Adem ve Havva da mı mağara insanıydı? (Yelken Deniz)

Cevap: Hz. Adem, konuşmayı geliştiren, iyiyi kötüyü fark eden, ilkel de olsa bazı iyi ahlâk kuralları geliştirmiş olan halife insandır. Ama ondan önce de insanlar vardı. Onlar henüz akılca gelişmedikleri için vahşi bir hayat yaşıyor olabilirler. Akılca gelişmeyenler sorumlu olmazlar. İşte henüz halifelik makamına sıçrayamamış ilk insanlar, vahşi ve barbar bir hayat yaşıyorlardı. Nitekim yüce Allah, insanı halife yapacağını söyleyince insanın barbar, bozguncu ve kan dökücü olduğunu gören meleklerin içinde, insandaki evrim potansiyelini fark edemediklerinden, "Bozgunculuk yapan, kan döken birini mi halife yapacaksın?" düşüncesi belirmişti. Yüce Allah da insanın, mantık kurallarını koyup geliştirme, düşüncelerini dil kalıplarıyla anlatma potansiyelini ortaya çıkarınca melekler, insana secde yani hizmet (yardım) etmişlerdir. Bu konuda ayrıntı için "Kur'ân Ansiklopedisi" adlı eserimizin, İnsan maddesine bakmalısınız.

Rivayetler çeşitlidir
Soru: İdrarın çamaşırımıza değmesini günah olarak biliyoruz. Hatta bu yüzden kabir azabının çekildiğini de duydum. İslâm temizlik, saflık ve doğruluk dinidir. Neden kabir azabı gibi bir külfet verilmiştir? (Nail Yücekal)

Cevap: O konuda bazı rivayetler varsa da bunlar, üzerinde inanç kurulacak ölçüde sağlam değildir. İnsanlan temizliğe yönlendirmek için bu tür rivayetler ortaya atılmıştır. Kur'ân, pislikten sakınmayı emreder. Ama bunun, kabir azabına sabep olacağını söylemez. Çünkü bunun kabir azabıyla ilgisi yoktur. Ancak pislik, çevre kirliliğine, mikropların üremesine neden olur. Ben bunların, Peygamber sözü olduğuna inanmıyorum. Çünkü tam bunun tersi rivayetler de vardır ki, o rivayetler de hijyen açısından aklın ve mantığın kabul edeceği şeyler değildir. Mesela Peygamber'in, hasta, cılız bedevilere deve sidiği içmelerini öğütlediği rivayet edilir. Bu, aklın kabul edeceği bir şey değildir. Cennete teşvik eden, cehennem azabından sakındıran, kötülükten, pislikten kaçındıran bu tür uyarıcı rivayetlere, terğib ve terhib (özendirme, korkutma) rivayetleri denilir ki, hadis uzmanları, inançla ilgili olmayan bunların sağlam olup olmadığı üzerinde fazla durmamışlardır.