Yalnız cumhurun reddettiği tenasühle bu anlattığımız beden değiştirme arasında bir fark vardır. Tenasüh, kötülük yapmış olan kişilerin ruhlarının, azap çekmek üzere hayvan bedenlerine girerek dünyaya gelmesidir. Bizce bu, Allah'ın koyduğu evrim yasasına aykırıdır. Çünkü insanlık mertebesine kadar evrimleşmiş bir ruh, bu mertebeden aşağı düşmez. Suçunu çekmek üzere yine insan bedenlerine geçirilir. Evrim geriye gitmez. Suçlarının cezasını, sıkıntı çekeceği bir beden içinde dünyaya gelerek öder, sıkıntı çektikçe de olgunlaşır.

Azap, sıkıntı gibi gelen eylemler ve haller aslında ruhu olgunlaştım. Onun için Allah'ın rahmetidir fakat kul bunun farkında olmaz. Bu izah, ahireti inkâr değildir. Olgunlaşmış ruhlar, soyut biçimde, huld cennetinde ebedilik içindedirler. Ama suçlular oraya giremezler. Bir süre ruhani azap da çekerler fakat Rahman olan Allah, onları arındırmak ve yüceltmek için yeni bedene gönderir. Zaten cehennemin, cennet gibi ebedi olmadığı da yine kesin delile sabittir. Bu konuda cehennem maddesine bakınız.

Bize gelince, tekrar vurgulamak isteriz ki bilim adamıyız. Tarafsız ve önyargısız bir bilim adamı olarak burada özetle anlattığımız konuyu, "Kur'ân Ansiklopedisinde enine boyuna irdeledik. Bu konuda reenkarnasyona delil olabilecek ayetleri, eğer kasıt bu ise reenkarnasyonun, ruhun başka bir bedene girmesi şeklinde değil, sadece bilincin başka bir bedene tutunması şeklinde olabileceğini yoksa zaten yeni doğacak çocuğun bedeninde ruhun döllenmeden itibaren var olduğunu, fakat bunun canlılık veren ruh olduğunu, insani ruhun da hadislere göre 120 günlükken cenine üflendiğini, doğma zamanından bir iki gün veya birkaç gün, birkaç saat önce ruh üflenmesinin söz konusu olmayacağını, bu anlayışa karşı olan cumhurun ise ölen insanın ruhunun herhangi bir bedene tutunup dünyaya dönmeyeceği ancak kıyamette ruhların yeniden bedenlere sokulup diriltilecekler! kanaatinde bulunduğunu anlattık.

Bir bilim adamı olarak bu anlayışı ne "kesin biçimde reddediyoruz" ne de kabul ediyoruz. Bu anlayışa kanıt olabilecek ayetler yanında, bunun olmayacağı anlamına gelecek ayetler de bulunduğunu söylüyoruz. Kesin reddetmiyoruz. Çünkü bir gün şayet bunun gerçek olduğu kesin kanıtlarla ispatlanırsa, o zaman "Hayır, ille de Kur'ân da böyle bir şey yoktur" diye dayatmanın bir anlamı kalmaz. Çünkü bizim dayatmacı tutumumuz ve açıklamamız, Kur'ân'a zarar verir. Zira bu kadar da iddia var. Dünyanın çeşitli yerlerinde yaşanmış olaylar var. Bir insanlık tarihi var. Bu tarih boyunca bu iddianın güçlü taraftarları var.

Hiç kimse, ahiret ahvalini ayrıntıyla bilemez. Biz, Kur'ân ayetlerinin sınırında duruyoruz ve onun sözlerini eveleyip geveleyerek, zoraki yorumlarla anlamları dışına çıkarmıyoruz. İşte Kur'ân ayetleri ortada. Her iki taraf için delil sayılabilecek ayetleri sergiledik. Hiç kimse, "Bu ayetlerde kastedilen reenkarnasyondur" deme hakkına sahip olmadığı gibi aksini söyleme hakkına da sahip değildir. Gerçeği Allah'a havale etmekten başka çare yoktur. Onun için "Gerçeği Allah bilir" diyoruz.