Soru: Meleklerin günah işleyemeyecekleri söylenir. Peki şeytan da bir melek değil mi? O nasıl secde etmeyip günah işleyebilmiştir?

Cevap: Şeytan, cinler (gözle görülmez varlıklar) grubundandır. Melekler de gözle görülmeyen ruhsal varlıklar olduğu için gözden saklı, görünmez anlamındaki cin varlıkları içine girer. Çoğunluğun kanısına göre İblis, meleklerin eşrafından olup adı Azâzîl idi. Önce meleklerdenken, böbürlenerek Allah'ın halifesi yapılan insana secde etmediğinden Allah'ın rahmetinden uzaklaştırılmış, şeytan olmuştur. Ancak Kehf Suresi'nin, "Meleklere, Adem'e secde edin' demiştik, secde erliler, yalnız iblis etmedi. O cinlerdendi, Rabbinin buyruğu dışına çıktı. Şimdi siz benden ayrı olarak onu ve onun neslini dostlar mı ediniyorsunuz?

Oysa onlar, sizin düşmanınızdır. Zalimler için ne kötü bir değiştirmedir" (Kehf: 69/50) ayetinde İblis'in cinden olduğu bildirilmektedir. Abdullah ibn Abbâs ve Sa'îd ibn Cübeyr'in, "Cinler, meleklerin ateşten yaratılmış bir koludur. İblis de onlardandır. Öteki melekler nurdan yaratılmışlardır" dedikleri aktarılmıştır.

"O gün onların hepsini bir araya toplar, sonra meleklere, 'Bunlar size mi tapıyorlardı?' der. (Melekler), 'Sen yücesin, bizim velimiz onlar değil, sensin. Hayır, onlar cinlere tapıyorlardı. Çokları onlara inanıyorlardı' derler." (Sebe: 58/40-41) ayetinden cinlerin, meleklerden ayrı bir ruhsal grup olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü melekler, müşriklerin, kendilerine değil, cinlere taptıklarını söylemektedirler. Demek ki cinler, meleklerden ayrı varlıklardır.

Kehf Suresi'nin 50. ayeti, İblis'in cinlerden olduğunu, Hicr Suresi'nin 27. ayeti, cinlerin ateşten yaratıldığını, A'râf Suresi'nin 12. ayeti de İblis'in ateşten yaratıldığını söylemektedir. Hz. Ayşe'nin rivayet ettiği bir hadise göre: "Melekler nurdan yaratıldı, cinler ateşten bir mâricden yaratıldı. Adem de size anlatılan şeyden (çamurdan) yaratıldı." Şeytan, ateşten yaratıldığı için gazabı, kızgınlığı son derece fazla olmuş, Adem'e secde etmemiştir.

Ebû Ubeyde'ye göre şeytan, cin, insan ve hayvanların asisi, sınırı aşanıdır. Kötü huylu insanlara da şeytan denilir. Hz. Peygamber, "Gazap şeytandandır, şeytan da ateşten (yaratılmış)tır" demiştir. İblis, şeytanların başıdır. Onun zürriyeti, cinlerin kötüsü olan şeytanlardır. Ama bütün cinler şeytan değildir. Cinlerin (meleklerin altındaki görünmez varlıkların) da Müslüman'ı vardır, kâfiri vardır. Müslümanına sadece cin, kötülerine şeytan denilir. İblis ve ondan türeyen şeytanların, insanları kandırıp saptırmaya, kötü işleri, günah ve küfrü süsleyip güzel göstermeye çalıştıkları, Kur'ân ayetlerinden anlaşılmaktadır.